Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10300:2014 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F17 Thức ăn chăn nuôi biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với thức ăn hỗn hợp dạng viên dùng cho cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) và cá rô phi (Oreochromis spp.).

Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về các nội dung cốt lõi từ Điều 1 đến Điều 4 của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10300:2014:

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với thức ăn hỗn hợp dạng viên (bao gồm cả viên nổi và viên chìm) được sử dụng trong hoạt động nuôi cá tra và cá rô phi thương phẩm hoặc nuôi hậu bị, nuôi vỗ cá bố mẹ.
• Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm các cơ sở sản xuất, chế biến, nhập khẩu, kinh doanh và các cơ quan quản lý chất lượng thức ăn thủy sản tại Việt Nam.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn rất nghiêm ngặt để xác định các phương pháp thử nghiệm và lấy mẫu, bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (ISO) về xác định độ ẩm, hàm lượng protein thô, hàm lượng chất béo (lipid thô), hàm lượng xơ thô, hàm lượng tro toàn phần, hàm lượng canxi, phốt pho và các chỉ tiêu an toàn sinh học, hóa học khác.
• Các tài liệu viện dẫn là cơ sở pháp lý và kỹ thuật không thể tách rời để đánh giá sự phù hợp của sản phẩm thức ăn hỗn hợp cho cá tra và cá rô phi trước khi lưu thông trên thị trường.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Thức ăn hỗn hợp dạng viên cho cá tra và cá rô phi: Là hỗn hợp của nhiều nguyên liệu thức ăn được phối chế theo công thức tính toán trước nhằm cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cá tra và cá rô phi, được chế biến dưới dạng viên (nổi hoặc chìm).
• Thức ăn viên nổi: Là loại thức ăn hỗn hợp được ép đùn có tỷ trọng nhỏ hơn tỷ trọng của nước, có khả năng nổi trên mặt nước trong một khoảng thời gian nhất định để cá dễ dàng bắt mồi.
• Thức ăn viên chìm: Là loại thức ăn hỗn hợp được ép viên có tỷ trọng lớn hơn tỷ trọng của nước, chìm dần xuống đáy ao hoặc tầng nước sâu nơi cá hoạt động.

- Yêu cầu kỹ thuật đối với thức ăn hỗn hợp cho cá tra và cá rô phi (Điều 4)

Đây là nội dung cốt lõi nhất của tiêu chuẩn, quy định chi tiết các chỉ tiêu chất lượng và an toàn vệ sinh đối với thức ăn hỗn hợp cho hai đối tượng cá này:

- Yêu cầu về cảm quan

• Màu sắc: Viên thức ăn phải có màu sắc đặc trưng của các nguyên liệu phối trộn, đồng đều trong cùng một lô hàng, không có sự biến đổi màu sắc bất thường do ẩm mốc hoặc phân hủy.
• Mùi: Có mùi thơm tự nhiên đặc trưng của nguyên liệu thủy sản, không được có mùi mốc, mùi khét, mùi chua hoặc các mùi lạ khác.
• Trạng thái vật lý: Viên thức ăn phải khô, có kích thước đồng đều, không bị vỡ vụn quá tỷ lệ cho phép, không bị ẩm ướt hoặc vón cục. Đối với viên nổi, phải đảm bảo độ bền trong nước và thời gian nổi tối thiểu theo quy định để tránh lãng phí thức ăn và ô nhiễm nguồn nước.

- Chỉ tiêu chất lượng dinh dưỡng (Hóa lý)

• Hàm lượng protein thô (đạm thô): Đây là chỉ tiêu quan trọng nhất, được quy định cụ thể theo từng giai đoạn phát triển của cá (cá giống, cá nuôi thương phẩm các giai đoạn, cá bố mẹ). Hàm lượng protein thô phải đạt mức tối thiểu để đảm bảo tốc độ tăng trưởng của cá.
• Hàm lượng lipid thô (chất béo): Quy định giới hạn tối thiểu và tối đa nhằm cung cấp đủ năng lượng và các axit béo thiết yếu, đồng thời tránh hiện tượng tích lũy mỡ quá mức ở gan và thịt cá.
• Hàm lượng xơ thô: Quy định mức tối đa để đảm bảo khả năng tiêu hóa của cá, vì hàm lượng xơ quá cao sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng thức ăn.
• Độ ẩm: Quy định mức tối đa (thường không quá 11% đến 12%) nhằm đảm bảo thời gian bảo quản, ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc và vi khuẩn gây hại trong quá trình lưu kho và vận chuyển.
• Hàm lượng tro tổng số và tro không tan trong axit clohydric (HCl): Giới hạn mức tối đa để kiểm soát lượng khoáng vô cơ không có giá trị dinh dưỡng hoặc cát sạn lẫn vào trong quá trình chế biến.
• Hàm lượng canxi và phốt pho tổng số: Được quy định ở tỷ lệ cân đối phù hợp nhằm hỗ trợ sự phát triển tối ưu của hệ xương cá.
• Hàm lượng lysine và methionine: Đây là các axit amin giới hạn thiết yếu, phải đạt hàm lượng tối thiểu quy định để cá tổng hợp protein hiệu quả nhất.

- Chỉ tiêu an toàn vệ sinh và giới hạn tối đa cho phép

• Độc tố vi nấm (Mycotoxins): Giới hạn nghiêm ngặt hàm lượng Aflatoxin tổng số (đặc biệt là Aflatoxin B1) nhằm tránh gây độc cho gan cá và ảnh hưởng đến chất lượng thương phẩm của cá tra, cá rô phi khi thu hoạch.
• Kim loại nặng: Quy định giới hạn tối đa cho phép đối với các kim loại nặng độc hại như Chì (Pb), Cadimi (Cd), Asen (As) và Thủy ngân (Hg) để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng cuối cùng.
• Vi sinh vật gây hại: Thức ăn không được chứa các vi khuẩn gây bệnh đường ruột nguy hiểm như Salmonella và các loại nấm mốc sinh độc tố vượt quá giới hạn cho phép.
• Hóa chất và kháng sinh cấm: Tuyệt đối không được chứa các loại hóa chất, kháng sinh nằm trong danh mục cấm sử dụng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.