Tiêu chuẩn ngành 28 TCN 189:2004 do Bộ Thủy sản (nay thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) ban hành, quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với thức ăn hỗn hợp dạng viên dùng trong nuôi cá rô phi. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng thức ăn thủy sản, đảm bảo hiệu quả nuôi trồng, bảo vệ môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Phạm vi áp dụng và Đối tượng điều chỉnh

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại thức ăn hỗn hợp dạng viên được sản xuất công nghiệp hoặc bán công nghiệp dùng để nuôi cá rô phi (bao gồm cá rô phi vằn, cá rô phi đỏ hay cá diêu hồng) ở các giai đoạn sinh trưởng khác nhau.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu thức ăn thủy sản và các cơ quan quản lý chất lượng liên quan tại Việt Nam.

Yêu cầu kỹ thuật về chất lượng cảm quan

Thức ăn hỗn hợp dạng viên cho cá rô phi phải đáp ứng các chỉ tiêu cảm quan nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính hấp dẫn và khả năng sử dụng hiệu quả của cá:

• Màu sắc: Viên thức ăn phải có màu sắc đồng đều đặc trưng của nguyên liệu phối trộn, không bị biến đổi màu do ẩm mốc hoặc quá nhiệt trong quá trình chế biến.
• Mùi vị: Có mùi thơm tự nhiên của nguyên liệu thủy sản, không có mùi lạ, mùi mốc, mùi khét hoặc mùi dầu khét.
• Trạng thái vật lý: Viên thức ăn phải chắc chắn, có kích cỡ đồng đều, không bị vỡ vụn quá tỷ lệ cho phép, bề mặt nhẵn mịn và không lẫn tạp chất lạ.
• Độ bền trong nước: Thức ăn phải có độ bền nước phù hợp (thường không dưới 30 phút đến 1 giờ tùy loại thức ăn nổi hay chìm) để hạn chế sự tan rã trước khi cá kịp ăn, tránh gây thất thoát dinh dưỡng và ô nhiễm môi trường nước nuôi.

Chỉ tiêu chất lượng dinh dưỡng cốt lõi

Tiêu chuẩn phân chia nhu cầu dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển của cá rô phi (cá giống, cá thịt giai đoạn đầu và giai đoạn hoàn thiện):

• Hàm lượng protein thô (đạm): Đây là chỉ tiêu quan trọng nhất, dao động từ 25% đến 40% tùy thuộc vào cỡ cá. Cá giống yêu cầu hàm lượng đạm cao hơn (từ 35% đến 40%), trong khi cá thương phẩm yêu cầu từ 25% đến 30%.
• Hàm lượng lipid thô (béo): Đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và các axit béo thiết yếu, thường quy định trong khoảng từ 3% đến 8%.
• Hàm lượng xơ thô: Giới hạn tối đa không quá 6% đến 8% để tránh ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng của cá rô phi.
• Độ ẩm: Quy định giới hạn tối đa (thường không quá 11% đến 12%) để đảm bảo thời gian bảo quản lâu dài, ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc.
• Hàm lượng tro tổng số và khoáng chất: Giới hạn tỷ lệ tro không tan trong axit và quy định hàm lượng tối thiểu của Canxi, Phốt pho tổng số để hỗ trợ phát triển hệ xương của cá.

Giới hạn các chất độc hại và an toàn vệ sinh

Để đảm bảo an toàn cho đối tượng nuôi và người tiêu dùng, tiêu chuẩn quy định nghiêm ngặt về giới hạn tối đa của các độc tố và vi sinh vật gây hại:

• Độc tố vi nấm (Mycotoxins): Hàm lượng Aflatoxin B1 phải nằm trong giới hạn cho phép cực kỳ thấp để tránh gây độc cho gan cá và tích lũy trong thịt cá.
• Kim loại nặng: Giới hạn nghiêm ngặt hàm lượng các kim loại nặng độc hại như Chì (Pb), Cadimi (Cd), Thủy ngân (Hg) và Asen (As).
• Vi sinh vật gây hại: Tuyệt đối không được có sự hiện diện của vi khuẩn Salmonella, và giới hạn mật độ vi khuẩn E. coli cũng như nấm mốc sinh độc tố ở mức an toàn theo quy định pháp luật về thức ăn chăn nuôi.

Quy định về bao gói, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

• Bao bì đóng gói: Phải được đóng gói trong bao bì chuyên dụng, bền chắc, chống ẩm tốt, không gây độc hại và không làm ảnh hưởng đến chất lượng thức ăn bên trong.
• Ghi nhãn hàng hóa: Nhãn mác phải thể hiện đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: Tên sản phẩm, tên và địa chỉ nhà sản xuất, thành phần dinh dưỡng chính, hướng dẫn sử dụng, ngày sản xuất, hạn sử dụng và số hiệu tiêu chuẩn áp dụng.
• Vận chuyển và bảo quản: Phương tiện vận chuyển phải khô ráo, sạch sẽ, có mui che mưa nắng. Kho bảo quản phải thông thoáng, khô ráo, có bục kê cách đất và cách tường để tránh ẩm mốc và sự xâm nhập của côn trùng, động vật gặm nhấm.