Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn ngành 28 TCN 188:2004

Tiêu chuẩn ngành 28 TCN 188:2004 do Bộ Thuỷ sản ban hành là văn bản kỹ thuật pháp lý quan trọng quy định các yêu cầu chất lượng và phương pháp thử đối với thức ăn hỗn hợp dạng viên dùng trong nuôi trồng cá tra (Pangasius hypophthalmus) và cá ba sa (Pangasius bocourti). Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng cho các cơ sở sản xuất, chế biến thức ăn thuỷ sản nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường nuôi và bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm cho sản phẩm cá tra, cá ba sa xuất khẩu.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn không gian, đối tượng và phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng bắt buộc đối với tất cả các loại thức ăn hỗn hợp dạng viên (bao gồm cả viên nổi và viên chìm) được sản xuất công nghiệp hoặc bán công nghiệp trong nước, cũng như các sản phẩm nhập khẩu lưu hành trên thị trường Việt Nam.
• Đối tượng sử dụng trực tiếp của các loại thức ăn này là cá tra và cá ba sa được nuôi trong các mô hình ao, bè, hoặc đăng quầng.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về chất lượng thuỷ sản, các tổ chức chứng nhận hợp chuẩn và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thức ăn thuỷ sản phải căn cứ vào tiêu chuẩn này để thực hiện việc kiểm tra, giám sát và công bố chất lượng sản phẩm.

Tiêu chuẩn viện dẫn (Điều 2)

Để đảm bảo tính đồng bộ và chính xác trong quá trình đánh giá chất lượng, tiêu chuẩn này viện dẫn các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) hiện hành liên quan đến phương pháp lấy mẫu và phân tích hóa lý, bao gồm:

• Các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử nghiệm đối với thức ăn chăn nuôi và thức ăn thuỷ sản.
• Các tiêu chuẩn quốc gia quy định phương pháp xác định các chỉ tiêu cơ bản như: độ ẩm, hàm lượng protein thô, hàm lượng lipid thô, hàm lượng xơ thô, hàm lượng tro tổng số.
• Các tiêu chuẩn xác định hàm lượng khoáng vi lượng (canxi, photpho tổng số) và các chỉ tiêu an toàn sinh học như độc tố nấm mốc (Aflatoxin).

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Văn bản đưa ra các định nghĩa chuẩn xác nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tế sản xuất và kiểm nghiệm:

• Thức ăn hỗn hợp dạng viên cho cá tra và cá ba sa: Là hỗn hợp được phối chế từ nhiều nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng (bột cá, cám gạo, bột mì, đậu nành, các vitamin và khoáng chất...) theo công thức khoa học, được ép thành dạng viên (nổi hoặc chìm) nhằm cung cấp đầy đủ và cân đối nhu cầu dinh dưỡng cho cá ở từng giai đoạn sinh trưởng.
• Độ bền trong nước của viên thức ăn: Là chỉ số đo lường khả năng giữ nguyên hình dạng vật lý, hạn chế tối đa sự tan rã hoặc rã nát của viên thức ăn sau một khoảng thời gian nhất định khi tiếp xúc trực tiếp với môi trường nước.

Yêu cầu kỹ thuật đối với thức ăn hỗn hợp dạng viên (Điều 4)

Đây là nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn, quy định chi tiết các chỉ tiêu chất lượng bắt buộc mà sản phẩm phải đáp ứng trước khi đưa ra thị trường:

1. Chỉ tiêu cảm quan:

• Trạng thái vật lý: Viên thức ăn phải có kích thước và hình dáng đồng đều, bề mặt nhẵn, không bị vỡ vụn quá tỷ lệ quy định, không lẫn các tạp chất lạ như đất, cát, kim loại hoặc rác thải.
• Màu sắc: Sản phẩm phải có màu sắc đặc trưng của các nguyên liệu phối trộn (thường là màu nâu sáng đến nâu sẫm), đồng đều giữa các viên trong cùng một lô sản xuất, không có vết mốc hoặc biến màu bất thường.
• Mùi vị: Có mùi thơm tự nhiên đặc trưng của nguyên liệu thuỷ sản, tuyệt đối không có mùi hôi, mùi mốc, mùi khét hoặc các mùi lạ do quá trình bảo quản sai quy trình gây ra.

2. Chỉ tiêu chất lượng dinh dưỡng và lý hóa:

• Hàm lượng protein thô (đạm): Phải đạt mức tối thiểu quy định cho từng giai đoạn phát triển của cá (thường phân chia theo kích cỡ cá từ cá giống đến cá thịt, dao động từ 18% đến 30%).
• Hàm lượng lipid thô (chất béo): Được khống chế ở mức tối ưu nhằm cung cấp năng lượng cần thiết nhưng không gây tích lũy mỡ quá mức trong cơ thịt cá, ảnh hưởng đến chất lượng phi lê xuất khẩu.
• Hàm lượng xơ thô và tro tổng số: Giới hạn ở mức tối đa cho phép để đảm bảo hệ tiêu hóa của cá hấp thụ dinh dưỡng tốt nhất, giảm thiểu lượng chất thải ra môi trường nước.
• Độ ẩm: Giới hạn tối đa không quá 11% đến 12% nhằm ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc và vi khuẩn trong quá trình lưu kho, vận chuyển.
• Độ bền trong nước: Đối với viên thức ăn chìm, độ bền trong nước phải đạt thời gian tối thiểu từ 30 đến 60 phút; đối với viên thức ăn nổi, viên thức ăn phải giữ được trạng thái nổi trên mặt nước và không bị rã nhanh để cá kịp thu hoạch, tránh lãng phí thức ăn và hạn chế ô nhiễm hữu cơ nguồn nước nuôi.

3. Giới hạn về độc tố và các chất cấm:

• Hàm lượng độc tố vi nấm Aflatoxin tổng số phải được kiểm soát nghiêm ngặt dưới ngưỡng cho phép để tránh gây độc cho gan cá và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.
• Sản phẩm tuyệt đối không được chứa các chất kháng sinh, hóa chất cấm sử dụng trong sản xuất và kinh doanh thức ăn thuỷ sản theo danh mục quy định hiện hành của Bộ Thuỷ sản.