Từ ngày 01/10/2026, chế định luật sư công chính thức được thí điểm tại Việt Nam theo Nghị quyết 24/2026/QH16. Đây là bước ngoặt pháp lý mang tính đột phá nhằm xây dựng đội ngũ luật sư đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước và các cơ quan công quyền trong kỷ nguyên mới.

Luật sư công chính thức hoạt động trong khu vực nhà nước từ 01/10/2026 (ảnh minh họa)

1. Luật sư công là ai? Định nghĩa và các cơ quan thực hiện thí điểm

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 24/2026/QH16, luật sư công được định nghĩa cụ thể:

Luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước mà đại diện chủ sở hữu là cơ quan quy định tại khoản 2 Điều 1 của Nghị quyết này được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước theo quy định của Nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Như vậy, điểm khác biệt then chốt giữa luật sư công và luật sư hành nghề thông thường là luật sư công trực thuộc biên chế của các cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang hoặc doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, phạm vi thí điểm chế định luật sư công được triển khai tại:

• 08 Bộ trọng yếu: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng.
• 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng.

Đặc biệt, pháp luật quy định nghiêm cấm luật sư công cung cấp dịch vụ pháp lý cho các khách hàng ngoài khu vực nhà nước để tránh xung đột lợi ích và bảo đảm toàn tâm bảo vệ lợi ích công.

2. Tiêu chuẩn khắt khe để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư công

Căn cứ khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 24/2026/QH16 kết hợp cùng hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 364/2026/NĐ-CP, người muốn trở thành luật sư công phải hội tụ đầy đủ các tiêu chuẩn:

• Về chủ thể: Phải là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước thuộc các cơ quan thí điểm.
• Về phẩm chất: Có tư tưởng chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, liêm chính, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc.
• Về tiêu chuẩn luật sư: Đạt đầy đủ tiêu chuẩn luật sư theo quy định của Luật Luật sư 2006.
• Về kinh nghiệm thực tiễn: Phải có ít nhất 05 năm kinh nghiệm làm việc thường xuyên, trực tiếp trong lĩnh vực pháp luật hoặc có kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, giải quyết các vụ việc pháp lý phức tạp.

Theo Điều 13 Nghị định 364/2026/NĐ-CP, các vụ việc pháp lý phức tạp bao gồm tranh chấp quốc tế, các dự án đầu tư công trọng điểm, hoặc các vụ việc mà quy định pháp luật chưa rõ ràng, có nhiều quan điểm trái chiều đòi hỏi chuyên môn nghiệp vụ sắc bén.

3. Luật sư công đảm nhận những công việc pháp lý trọng yếu nào?

Quy định tại khoản 1 Điều 7 Nghị quyết 24/2026/QH16 nêu rõ các mảng công việc mà luật sư công trực tiếp thực hiện trong khu vực nhà nước:

• Tư vấn pháp lý, đại diện theo ủy quyền, tham gia tố tụng để giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế về đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, hành chính và dân sự; tham gia quá trình thi hành án dân sự, hành chính.
• Tư vấn và thẩm định pháp lý xuyên suốt quá trình xây dựng, triển khai các dự án kinh tế - xã hội quan trọng.
• Tham mưu, tư vấn và trực tiếp tham gia xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, tồn đọng, kéo dài.
• Thực hiện các công việc có tính chất pháp lý khác như cho ý kiến pháp lý đối với chính sách, soạn thảo tài liệu pháp lý và phòng ngừa các rủi ro pháp lý theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Nghị định 364/2026/NĐ-CP.

Cần lưu ý rằng phạm vi nhiệm vụ của luật sư công hoàn toàn độc lập, không trùng lặp với hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo theo Luật Trợ giúp pháp lý 2017 và không thay thế chức năng hành chính thông thường của bộ phận pháp chế cơ quan.

Luật sư công tham gia tranh tụng và xử lý các vụ việc pháp lý bảo vệ tài sản công (ảnh minh họa)

4. Chế độ lương, hỗ trợ và chính sách đãi ngộ vượt trội cho luật sư công

Nhằm tạo điều kiện và bảo đảm tính độc lập khi thực thi công vụ, Điều 10 Nghị quyết 24/2026/QH16 và Điều 22 Nghị định 364/2026/NĐ-CP quy định hệ thống chế độ đãi ngộ rất rõ ràng:

• Hỗ trợ hàng tháng: Ngoài tiền lương cán bộ, công chức, viên chức theo ngạch bậc, luật sư công được hưởng khoản hỗ trợ hàng tháng tương tự người làm công tác xây dựng pháp luật, pháp chế theo cơ chế đột phá tại Nghị quyết 197/2025/QH15. Đối với luật sư công trong doanh nghiệp nhà nước, mức hỗ trợ do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động.
• Bồi dưỡng theo vụ việc: Khi trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc cụ thể, luật sư công được chi trả mức bồi dưỡng 0,5 lần mức lương cơ sở cho mỗi buổi làm việc (được tính là 04 giờ làm việc theo quy định tại khoản 1 Điều 23 Nghị định 364/2026/NĐ-CP).
• Miễn thuế thu nhập cá nhân: Toàn bộ các khoản thu nhập từ hoạt động luật sư công theo cơ chế thí điểm này được miễn thuế thu nhập cá nhân và các nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước.
• Được bảo đảm kinh phí hành nghề: Ngân sách nhà nước chi trả toàn bộ phí gia nhập, phí duy trì tư cách thành viên Đoàn Luật sư và Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

5. Quy định về đào tạo, tập sự và gia nhập Đoàn Luật sư của luật sư công

Cơ chế đào tạo và tập sự đối với luật sư công được quy định linh hoạt tại Điều 4 Nghị định 364/2026/NĐ-CP và Điều 5 Nghị định 364/2026/NĐ-CP:

• Thời gian đào tạo nghề luật sư là 12 tháng tại cơ sở đào tạo có thẩm quyền.
• Các đối tượng được miễn đào tạo nghề luật sư bao gồm: Giáo sư, phó giáo sư chuyên ngành luật, tiến sĩ luật; người từng là thẩm phán Tòa án nhân dân bậc 2, bậc 3; kiểm sát viên, điều tra viên trung cấp trở lên; thẩm tra viên cao cấp, chấp hành viên cao cấp; chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, pháp chế viên chính... trong lĩnh vực pháp luật.
• Thời gian tập sự thông thường hoặc rút ngắn xuống 04 tháng đối với một số đối tượng chuyển tiếp. Các cá nhân được lựa chọn tập sự tại tổ chức hành nghề luật sư hoặc ngay tại cơ quan, doanh nghiệp nhà nước nơi mình công tác.

Theo Điều 14 Nghị định 364/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, luật sư công có trách nhiệm nộp hồ sơ gia nhập Đoàn Luật sư địa phương để được Liên đoàn Luật sư Việt Nam cấp Thẻ luật sư theo quy định.

6. Cơ chế phối hợp với các tổ chức hành nghề luật sư bên ngoài

Nhằm đáp ứng yêu cầu giải quyết những tranh chấp quốc tế phức tạp, Điều 21 Nghị định 364/2026/NĐ-CP cho phép các cơ quan thực hiện thí điểm được ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư bên ngoài để hỗ trợ luật sư công. Trong mô hình phối hợp này:

• Luật sư công giữ vai trò chủ trì, định hướng chiến lược và phối hợp chặt chẽ với luật sư bên ngoài nhằm bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia, tài sản công.
• Các bên phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật hồ sơ vụ việc và phòng ngừa triệt để xung đột lợi ích.

Như vậy, việc chính thức đưa chế định luật sư công vào vận hành từ ngày 01/10/2026 theo tinh thần Nghị quyết 24/2026/QH16 và hướng dẫn của Nghị định 364/2026/NĐ-CP là bước tiến quan trọng, thiết lập lá chắn pháp lý vững chắc cho các cơ quan, tổ chức công quyền trên con đường phát triển và hội nhập sâu rộng.