Từ ngày 01/7/2020, Luật Giáo dục 2019 chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi mang tính lịch sử đối với ngành giáo dục Việt Nam. Một trong những vấn đề được hàng triệu giáo viên quan tâm nhất chính là việc bãi bỏ phụ cấp thâm niên nghề. Trong bối cảnh nền kinh tế đang gồng mình chống chọi với đại dịch Covid-19, câu hỏi về thu nhập và đời sống của nhà giáo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Bước ngoặt từ Luật Giáo dục 2019: Phụ cấp thâm niên chính thức lùi vào quá khứ

Suốt nhiều thập kỷ qua, phụ cấp thâm niên đã trở thành một phần không thể thiếu trong bảng lương của nhà giáo, là sự ghi nhận cho những đóng góp bền bỉ với nghề. Theo quy định tại Luật Giáo dục 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và hướng dẫn tại Nghị định 54/2011/NĐ-CP, nhà giáo có thời gian giảng dạy từ đủ 5 năm sẽ được hưởng mức phụ cấp 5%, và mỗi năm tiếp theo được cộng thêm 1%.

Tuy nhiên, căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 76 Luật Giáo dục 2019, chế độ tiền lương của nhà giáo đã được định nghĩa lại hoàn toàn:

“Nhà giáo được xếp lương phù hợp với vị trí việc làm và lao động nghề nghiệp; được ưu tiên hưởng phụ cấp đặc thù nghề theo quy định của Chính phủ.”

Việc không còn nhắc đến cụm từ "phụ cấp thâm niên" trong văn bản luật mới nhất đồng nghĩa với việc loại phụ cấp này sẽ chính thức bị bãi bỏ kể từ ngày 01/7/2020. Đây là bước đi cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 27-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách tiền lương, nhằm hướng tới một hệ thống lương công bằng, dựa trên vị trí việc làm thay vì thâm niên công tác.

Cơ cấu tiền lương mới và những thay đổi "sát sườn" từ 01/7/2020

Nhiều giáo viên đặt câu hỏi: Nếu cắt phụ cấp thâm niên, lương có bị giảm không? Theo lộ trình ban đầu tại Nghị quyết 86/2019/QH14 của Quốc hội, mức lương cơ sở dự kiến sẽ tăng từ 1,49 triệu đồng lên 1,6 triệu đồng/tháng từ ngày 01/7/2020. Việc tăng lương cơ sở được kỳ vọng sẽ bù đắp phần nào khoảng trống mà phụ cấp thâm niên để lại.

Bên cạnh đó, dù mất đi phụ cấp thâm niên, giáo viên vẫn được hưởng các loại phụ cấp khác như:

• Phụ cấp ưu đãi theo nghề: Được gộp từ phụ cấp ưu đãi, phụ cấp trách nhiệm và phụ cấp độc hại.
• Phụ cấp đặc thù nghề: Áp dụng cho các đối tượng cụ thể theo quy định của Chính phủ.
• Phụ cấp khu vực, phụ cấp lưu động: Dành cho giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn.

Tác động của dịch Covid-19 và đề xuất tạm hoãn tăng lương cơ sở

Một biến số không ngờ tới trong năm 2020 chính là đại dịch Covid-19. Dịch bệnh đã gây áp lực cực lớn lên ngân sách quốc gia. Để tập trung nguồn lực cho công tác phòng chống dịch và đảm bảo an sinh xã hội, Chính phủ đã có Báo cáo số 237/BC-CP đề nghị Quốc hội xem xét chưa tăng lương cơ sở từ ngày 01/7/2020.

Nếu đề xuất này được thông qua, giáo viên sẽ phải đối mặt với "thử thách kép": Vừa bị cắt phụ cấp thâm niên theo luật mới, vừa không được tăng lương cơ sở như kỳ vọng. Điều này có thể dẫn đến việc thu nhập thực tế của một bộ phận giáo viên có thâm niên cao bị sụt giảm nhẹ trong ngắn hạn.

Lời khuyên cho giáo viên trước thềm cải cách

Việc cải cách tiền lương là xu thế tất yếu để nâng cao vị thế của nghề giáo trong xã hội. Thay vì dựa vào thâm niên, hệ thống mới sẽ khuyến khích giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực giảng dạy để được xếp vào các vị trí việc làm có mức lương cao hơn.

Giáo viên cần chủ động cập nhật các quy định mới về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, các chứng chỉ bồi dưỡng cần thiết để sẵn sàng cho lộ trình cải cách tiền lương toàn diện dự kiến bắt đầu từ năm 2021. Dù có những khó khăn trước mắt do bối cảnh dịch bệnh, nhưng mục tiêu cuối cùng của Đảng và Nhà nước vẫn là đảm bảo thu nhập của nhà giáo không thấp hơn so với các ngành nghề khác có cùng trình độ đào tạo.