Tình trạng họp chợ tự phát, lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt từ lâu đã là bài toán nan giải, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và sự vận hành của ngành đường sắt. Bước sang năm 2026, với việc áp dụng các quy định mới từ Nghị định 81/2026/NĐ-CP, chế tài xử phạt đối với các hành vi này đã được siết chặt đáng kể nhằm đảm bảo kỷ cương và an toàn tuyệt đối cho các tuyến tàu.

1. Mức xử phạt hành vi họp chợ trên đường sắt năm 2026

Theo quy định tại Điều 19 Nghị định 81/2026/NĐ-CP, các hành vi vi phạm về sử dụng, khai thác trong phạm vi đất dành cho đường sắt bị xử phạt rất nghiêm khắc. Cụ thể, đối với hành vi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ hoặc họp chợ trên đường sắt, mức phạt được quy định như sau:

• Đối với cá nhân: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
• Đối với tổ chức: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng.

Bên cạnh việc nộp phạt hành chính, người vi phạm còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải di dời toàn bộ hàng hóa, lều quán và các vật phẩm khác ra khỏi phạm vi bảo vệ công trình đường sắt, hành lang an toàn giao thông đường sắt.

Ngoài ra, các hành vi liên quan khác cũng có mức phạt tương ứng:

• Trồng cây trái phép hoặc để cây che khuất tầm nhìn: Phạt từ 300.000 - 500.000 đồng (cá nhân).
• Dựng lều, quán trái phép: Phạt từ 2.000.000 - 3.000.000 đồng (cá nhân).
• Đặt bảng quảng cáo, băng rôn trái phép: Phạt từ 5.000.000 - 10.000.000 đồng (cá nhân).

Trích dẫn Điều 19 Nghị định 81/2026/NĐ-CP:
"3. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với tổ chức thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:
...
- Bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, họp chợ trên đường sắt, trong phạm vi bảo vệ công trình đường sắt, hành lang an toàn giao thông đường sắt;"

2. Thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính

Để đảm bảo tính kịp thời trong việc xử lý vi phạm, Điều 39 Nghị định 81/2026/NĐ-CP quy định rõ các lực lượng có thẩm quyền lập biên bản bao gồm:

• Các chức danh có thẩm quyền xử phạt quy định tại các Điều 41, 42 và 43 của Nghị định này.
• Công chức, viên chức đang thi hành công vụ phát hiện vi phạm trong phạm vi quản lý.
• Thành viên đoàn thanh tra, kiểm tra chuyên ngành.
• Đặc biệt, Trưởng tàu hoặc Phó trưởng tàu khách (được giao nhiệm vụ) có quyền lập biên bản đối với các hành vi vi phạm xảy ra ngay trên tàu.

3. Nguyên tắc cốt lõi trong hoạt động đường sắt theo Luật mới

Hoạt động đường sắt năm 2026 được vận hành dựa trên những nguyên tắc cơ bản tại Luật Đường sắt 2025 (số 95/2025/QH15). Theo Điều 4 Luật Đường sắt 2025, các nguyên tắc này bao gồm:

• Ưu tiên bảo đảm an toàn, trật tự và hiệu quả vận tải, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng an ninh.
• Phát triển đồng bộ, hiện đại và kết nối quốc tế theo quy hoạch thống nhất.
• Tách bạch rõ ràng giữa quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
• Khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Việc nắm rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp người dân tránh được những khoản phạt nặng mà còn góp phần xây dựng văn hóa giao thông an toàn, văn minh. Hãy chung tay bảo vệ hành lang an toàn đường sắt vì sự an toàn của chính bạn và cộng đồng.