Việc sử dụng xe ô tô hết niên hạn không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông nghiêm trọng do hệ thống kỹ thuật xuống cấp mà còn khiến người điều khiển và chủ xe đối mặt với những chế tài xử phạt cực kỳ nghiêm khắc. Theo quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 04/2022, hành vi đưa phương tiện hết niên hạn vào lưu thông có thể dẫn đến việc bị tịch thu xe vĩnh viễn và phạt tiền lên đến 12 triệu đồng.

1. Quy định về niên hạn sử dụng xe ô tô tại Việt Nam

Niên hạn sử dụng của các loại xe ô tô được xác định dựa trên mục đích sử dụng và loại phương tiện. Căn cứ theo quy định tại Nghị định 95/2009/NĐ-CP và hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 21/2010/TT-BGTVT, niên hạn sử dụng được áp dụng cụ thể như sau:

• Xe ô tô chở hàng (xe tải): Niên hạn sử dụng không quá 25 năm.
• Xe ô tô chở người (từ 10 chỗ ngồi trở lên): Niên hạn sử dụng không quá 20 năm.
• Xe ô tô chuyển đổi công năng: Đối với các loại xe chuyển đổi từ xe khác thành xe chở người trước ngày 01/01/2002, niên hạn sử dụng không quá 17 năm.
• Xe ô tô chở người đến 09 chỗ ngồi (không kinh doanh vận tải): Hiện nay pháp luật không quy định niên hạn sử dụng đối với loại xe này.

Thời điểm tính niên hạn sử dụng của xe ô tô được tính bắt đầu từ năm sản xuất xe. Trong một số trường hợp đặc biệt không xác định được năm sản xuất, niên hạn sẽ được tính từ năm đăng ký xe lần đầu.

2. Mức xử phạt đối với hành vi điều khiển xe hết niên hạn sử dụng

Kể từ ngày 01/01/2022, khi Nghị định 123/2021/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mức xử phạt đối với các vi phạm về niên hạn xe đã tăng lên đáng kể nhằm răn đe các trường hợp cố tình sử dụng "xe nát" tham gia giao thông.

Cụ thể, theo quy định tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP):

Đối với người điều khiển phương tiện:

Căn cứ điểm b khoản 7 Điều 16, người điều khiển xe ô tô (kể cả rơ moóc hoặc sơ mi rơ moóc được kéo theo) đã quá niên hạn sử dụng sẽ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng.

Ngoài việc bị phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là:

• Tịch thu phương tiện (trừ trường hợp xe ô tô từ 10 chỗ ngồi trở lên kinh doanh vận tải hành khách có niên hạn sử dụng vượt quá quy định nhưng chưa quá 20 năm tính từ năm sản xuất).
• Tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe từ 01 tháng đến 03 tháng.

Đối với chủ sở hữu phương tiện:

Không chỉ người lái xe, chủ xe cũng bị xử phạt nặng nếu để xe hết niên hạn tham gia giao thông. Theo điểm đ khoản 8 Điều 30, mức phạt được quy định như sau:

• Cá nhân: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng.
• Tổ chức: Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng.

Đồng thời, chủ xe cũng bị tịch thu phương tiện vi phạm theo quy định tại điểm b khoản 15 Điều 30.

3. Trách nhiệm thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký và biển số xe

Khi xe đã hết niên hạn sử dụng, chủ xe có trách nhiệm phải làm thủ tục thu hồi đăng ký và biển số. Quy trình này được thực hiện theo Thông tư 58/2020/TT-BCA của Bộ Công an.

"Điều 15. Xe phải thu hồi giấy chứng nhận đăng ký xe, biển số xe: ... 7. Xe hết niên hạn sử dụng; xe không được phép lưu hành theo quy định của pháp luật; xe có kết luận của cơ quan thẩm quyền bị cắt hàn cả số máy và số khung hoặc chỉ cắt hàn số máy hoặc số khung."

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày thông báo của cơ quan đăng ký xe về việc xe hết niên hạn sử dụng, nếu chủ xe không tự giác nộp lại Giấy chứng nhận đăng ký xe và biển số xe, cơ quan đăng ký xe sẽ thực hiện thu hồi trên hệ thống và thông báo cho lực lượng tuần tra kiểm soát để xử lý khi phát hiện phương tiện lưu thông trên đường.

Tóm lại, để đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng, cũng như tránh những rắc rối về pháp lý và tài chính, các chủ phương tiện cần chủ động kiểm tra niên hạn sử dụng xe của mình và thực hiện đúng các quy định về thu hồi đăng ký khi xe đã quá hạn.