Sáng ngày 22/11/2004, trong khuôn khổ kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XI, các đại biểu đã dành trọn thời gian để thảo luận về dự án Luật Quốc phòng. Đây là một đạo luật quan trọng, đặt nền móng pháp lý cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Ba vấn đề trọng tâm thu hút sự chú ý đặc biệt là: hoạt động kinh tế của quân đội, vai trò của lực lượng vũ trang trong ứng phó thiên tai và công tác quản lý đất đai quốc phòng.

Quân đội làm kinh tế: Cần một hành lang pháp lý "chính danh"

Một trong những nội dung gây tranh luận sôi nổi nhất chính là việc có nên đưa quy định quân đội làm kinh tế vào luật hay không. Đại biểu Lê Huy Luyện (Bà Rịa - Vũng Tàu) thẳng thắn chỉ ra rằng dự thảo hiện tại đang thiếu vắng các điều khoản cụ thể về vấn đề này. Theo ông, việc thiếu quy định rõ ràng khiến các đơn vị quân đội khi thực hiện nhiệm vụ kinh tế cảm thấy không yên tâm vì thiếu sự "chính danh".

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Nhiễm (Bình Phước) nhấn mạnh: "Nên có điều quy định về quân đội làm kinh tế, nhưng cần bảo đảm yêu cầu chặt chẽ, không để mặt trái của cơ chế thị trường làm ảnh hưởng đến sức chiến đấu của quân đội". Các đại biểu cho rằng, quân đội làm kinh tế không chỉ nhằm mục đích tự túc, cải thiện đời sống chiến sĩ mà còn góp phần vào sự phát triển chung của đất nước, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Để có cái nhìn khách quan hơn, đại biểu Trần Xuân Hải (Gia Lai) đã đề nghị Chính phủ cần có báo cáo chi tiết về hiệu quả của các hoạt động kinh tế quốc phòng trong thời gian qua. Điều này sẽ giúp Quốc hội có căn cứ vững chắc để đưa ra các quy định phù hợp trong Luật Quốc phòng tương lai.

Vai trò của quân đội trong thảm họa thiên tai và dịch họa

Một vấn đề khác cũng nhận được nhiều luồng ý kiến trái chiều là việc quân đội có nên đóng vai trò chủ trì khi xảy ra các thảm họa thiên tai như cháy rừng, bão lụt hay dịch bệnh hay không. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hồng (Thừa Thiên - Huế) bày tỏ sự băn khoăn khi cho rằng đây vốn là các hoạt động dân sự, nên để các bộ chuyên ngành như Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hay Bộ Y tế chủ trì.

Tuy nhiên, phản bác lại quan điểm này, đại biểu Trần Xuân Hải và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phúc Thanh khẳng định, trong những tình huống khẩn cấp, nguy hiểm và quy mô lớn, chỉ có quân đội mới đủ sức mạnh, kỷ luật và nguồn lực để ứng phó kịp thời. Việc đưa nội dung này vào luật là cần thiết, nhưng cần phân định rõ cấp độ nào thì lực lượng quốc phòng sẽ tham gia và mức độ phối hợp với các cơ quan dân sự ra sao.

Chấn chỉnh công tác quản lý đất đai quốc phòng

Bên cạnh các nhiệm vụ chiến đấu và sản xuất, công tác quản lý đất đai quân sự cũng là một điểm nóng được đại biểu Lê Huy Luyện đề cập. Thực trạng một số đơn vị tự ý cấp đất, cho thuê đất quốc phòng một cách tùy tiện tại các địa phương đã gây ra nhiều hệ lụy phức tạp. Các đại biểu yêu cầu dự thảo luật cần có những chế tài nghiêm khắc và quy trình quản lý chặt chẽ hơn để bảo vệ tài sản quốc gia, tránh thất thoát và sử dụng sai mục đích.

Kết thúc phiên thảo luận sáng 22/11, đa số các đại biểu đều thống nhất rằng việc ban hành Luật Quốc phòng là yêu cầu cấp thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ Tổ quốc. Những ý kiến đóng góp tại nghị trường sẽ là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý dự án luật trước khi trình Quốc hội thông qua chính thức vào năm 2005.

Văn Tiến - Hệ thống Pháp luật (Tổng hợp từ bối cảnh 2004)