Thị trường ngoại hối (Forex) tại Việt Nam trong những năm gần đây, đặc biệt là thời điểm đầu năm 2021, chứng kiến sự nở rộ của các sàn giao dịch trực tuyến. Tuy nhiên, đằng sau những lời hứa hẹn về lợi nhuận "khủng" là những rủi ro pháp lý cực lớn mà cả người môi giới và nhà đầu tư đều phải đối mặt.

Thực trạng các sàn Forex "núp bóng" đa cấp tại Việt Nam

Hiện nay, nhiều tổ chức, cá nhân tại Việt Nam đang quảng bá rầm rộ cho các sàn Forex quốc tế hoặc tự lập sàn để lôi kéo nhà đầu tư. Đáng chú ý, phương thức hoạt động của các sàn này thường mang đậm dấu ấn của kinh doanh đa cấp biến tướng. Theo cảnh báo từ Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương), việc kêu gọi đầu tư Forex thông qua mô hình trả thưởng nhiều cấp, hoa hồng cho người giới thiệu là hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Cụ thể, tại Điều 4 Nghị định 40/2018/NĐ-CP, hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện đối với hàng hóa. Mọi hoạt động kinh doanh đa cấp đối với các đối tượng không phải là hàng hóa (như tiền tệ, dịch vụ, khóa học tài chính...) đều bị nghiêm cấm.

Khung pháp lý về kinh doanh ngoại hối năm 2021

Căn cứ theo quy định tại khoản 20 Điều 4 Pháp lệnh Ngoại hối 2005 (được sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh ngoại hối năm 2013), chỉ các tổ chức tín dụng và các tổ chức khác được Ngân hàng Nhà nước cho phép mới được kinh doanh ngoại hối trên thị trường nội địa và quốc tế.

"Kinh doanh ngoại hối là hoạt động ngoại hối của tổ chức tín dụng được phép nhằm mục đích lợi nhuận, bao gồm mua, bán ngoại tệ; cung ứng dịch vụ ngoại hối và các hoạt động ngoại hối khác theo quy định của pháp luật."

Như vậy, tính đến thời điểm hiện tại, Nhà nước Việt Nam chưa cấp phép cho bất kỳ sàn giao dịch Forex cá nhân hay tổ chức phi tín dụng nào. Do đó, mọi hoạt động môi giới, sàn giao dịch Forex tự phát đều là bất hợp pháp.

Chế tài xử phạt hành chính đối với môi giới Forex trái phép

Hành vi kinh doanh, môi giới ngoại hối khi không được cấp có thẩm quyền cấp giấy phép sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Cụ thể, theo khoản 8 Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi hoạt động ngoại hối mà không được cấp phép là từ 200.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng.

Ngoài ra, các tổ chức vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu số tiền ngoại tệ, đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép liên quan.

Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi môi giới trở thành tội phạm chiếm đoạt tài sản

Ranh giới giữa môi giới trái phép và lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong lĩnh vực Forex là rất mong manh. Nếu nhân viên môi giới hoặc chủ sàn sử dụng các thủ đoạn gian dối như: can thiệp vào hệ thống phần mềm làm cháy tài khoản của khách, hứa hẹn lợi nhuận ảo để huy động vốn rồi bỏ trốn, họ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tội danh thường được áp dụng trong trường hợp này là "Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản" quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017). Khung hình phạt cụ thể như sau:

• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: Đối với hành vi lừa đảo trong kinh doanh tiền tệ, huy động vốn qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản.
• Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm: Nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
• Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm: Đây là mức án nặng nhất dành cho người phạm tội nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại trên 500.000.000 đồng.

Bên cạnh đó, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu một phần tài sản.

Lời khuyên cho nhà đầu tư để tránh "tiền mất tật mang"

Trước những cạm bẫy tài chính tinh vi, nhà đầu tư cần tỉnh táo và thực hiện các biện pháp tự bảo vệ mình:

1. Kiểm tra tính pháp lý: Chỉ giao dịch với các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép chính thức.
2. Cảnh giác với lợi nhuận cao: Bất kỳ lời hứa hẹn lợi nhuận cố định hàng tháng từ 10-30% trong thị trường Forex đều là dấu hiệu của lừa đảo.
3. Tìm hiểu kỹ về mô hình hoạt động: Tránh xa các sàn yêu cầu lôi kéo người mới để nhận hoa hồng (mô hình Ponzi/đa cấp).

Pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, nhưng đối với các giao dịch trên sàn Forex trái phép, nhà đầu tư sẽ không được pháp luật bảo hộ khi xảy ra tranh chấp hoặc sàn bị sập.