Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, trong đó điểm nhấn thu hút sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội là đề xuất rút gọn số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ còn 2 môn bắt buộc gồm Toán và Ngữ văn.

Quy chế tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông (THPT) luôn là tâm điểm chú ý của hàng triệu phụ huynh, học sinh và các nhà quản lý giáo dục trên khắp cả nước. Kỳ thi chuyển cấp này trong nhiều năm qua được đánh giá là căng thẳng và áp lực không kém, thậm chí có phần khốc liệt hơn cả kỳ thi tốt nghiệp THPT tại các đô thị lớn. Trong bối cảnh triển khai toàn diện chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm phát triển phẩm chất và năng lực người học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo thay thế các quy định cũ về quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông với nhiều thay đổi mang tính đột phá.

Điểm cốt lõi trong dự thảo lần này không chỉ dừng lại ở việc tinh giản số môn thi mà còn định hình lại toàn diện phương thức tuyển sinh, trao quyền tự chủ linh hoạt hơn cho chính quyền địa phương dựa trên điều kiện thực tế về cơ sở vật chất và phân bổ luồng học sinh.

Ba phương thức tuyển sinh lớp 10: Linh hoạt theo điều kiện từng địa phương

Theo nội dung dự thảo quy chế tuyển sinh THCS và THPT, công tác tuyển sinh đầu cấp bậc THPT sẽ được thực hiện thống nhất theo 3 phương thức rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các Sở Giáo dục và Đào tạo tham mưu trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch tuyển sinh hàng năm:

• Phương thức xét tuyển: Căn cứ tuyển sinh dựa hoàn toàn vào kết quả rèn luyện (hạnh kiểm) và kết quả học tập (học lực) của học sinh trong 4 năm học cấp THCS hoặc chương trình giáo dục thường xuyên tương đương. Đối với những trường hợp học sinh từng lưu ban, kết quả của năm học lại lớp đó sẽ được sử dụng để xét tuyển.
• Phương thức thi tuyển: Được tổ chức khi có nhu cầu sàng lọc, đánh giá năng lực đầu vào của học sinh trên địa bàn.
• Phương thức kết hợp thi tuyển với xét tuyển: Phối hợp giữa điểm thi các môn văn hóa và điểm quá trình học tập, rèn luyện ở bậc THCS nhằm đảm bảo tính toàn diện và công bằng.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra định hướng quan trọng: Việc tổ chức thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển chỉ nên thực hiện tại các địa bàn, cơ sở giáo dục có số lượng thí sinh đăng ký vượt quá năng lực tiếp nhận, sau khi các phương án điều phối và phân tuyến vẫn không đáp ứng đủ chỗ học công lập.

Đề xuất thi 2 môn bắt buộc: Toán và Ngữ văn – Giảm tải áp lực hay phát sinh lo ngại học lệch?

Theo quy định hiện hành và thực tế áp dụng tại các địa phương trong nhiều năm qua, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập thường bao gồm ít nhất 3 môn thi: Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ (tiếng Anh), hoặc kết hợp thêm môn thi thứ tư bốc thăm ngẫu nhiên. Tuy nhiên, tại dự thảo mới, cơ quan soạn thảo đã đưa ra phương án chỉ thi 2 môn bắt buộc gồm Toán và Ngữ văn.

Về thời lượng thi tuyển:

• Môn Ngữ văn: Thời gian làm bài dự kiến là 120 phút theo hình thức tự luận, đánh giá năng lực đọc hiểu, cảm thụ và kỹ năng tạo lập văn bản của học sinh.
• Môn Toán: Thời gian làm bài từ 90 phút đến 120 phút, kết hợp giữa trắc nghiệm khách quan và tự luận để kiểm tra tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề toán học thực tiễn.
• Môn thi chuyên: Riêng đối với các thí sinh đăng ký thi tuyển vào trường THPT chuyên, ngoài 2 môn chung nêu trên, học sinh bắt buộc phải thi thêm môn chuyên tương ứng theo quy định tổ chức của từng trường chuyên trực thuộc.

Đề xuất giảm môn thi bắt buộc xuống còn Toán và Ngữ văn nhận được sự đồng tình từ đông đảo phụ huynh và học sinh bởi tính giảm áp lực học tập và chi phí luyện thi trước ngưỡng cửa chuyển cấp. Dẫu vậy, một bộ phận chuyên gia và giáo viên cũng bàyatoi lo ngại về nguy cơ học sinh lơ là các môn học khác như Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý trong năm học lớp 9, vốn là nền tảng cốt lõi được quy định theo định hướng của Luật Giáo dục 2019.

Khung pháp lý và quy trình lấy ý kiến hoàn thiện Quy chế

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tích cực tiếp nhận các ý kiến đóng góp từ các Sở Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở giáo dục phổ thông, chuyên gia giáo dục và các tầng lớp nhân dân trước khi chính thức ban hành Thông tư Quy chế tuyển sinh mới thay thế cho các văn bản trước đây. Quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện chặt chẽ nhằm đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống giáo dục quốc dân và mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.

Học sinh và phụ huynh cần lưu ý theo dõi sát các văn bản quy định chính thức và thông báo hướng dẫn cụ thể từ Sở Giáo dục và Đào tạo tại từng địa phương nơi cư trú để chủ động xây dựng kế hoạch học tập, ôn luyện phù hợp nhất cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.