Bối cảnh cấp bách sau đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban Châu Âu (EC)

Tính đến thời điểm tháng 5/2026, Việt Nam đang bước vào giai đoạn "nước rút" quan trọng nhất trong nỗ lực gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" đối với hải sản xuất khẩu. Sau đợt thanh tra lần thứ 5 của Đoàn thanh tra Ủy ban Châu Âu (EC) vào tháng 4/2026 vừa qua, mặc dù chúng ta đã có những bước tiến đáng kể, nhưng thực tế vẫn còn những tồn tại cần khắc phục triệt để. Chính vì vậy, Công điện 34/CĐ-TTg năm 2026 đã được ban hành như một "tối hậu thư" nhằm siết chặt kỷ cương, đẩy mạnh số hóa toàn diện công tác quản lý nghề cá trên toàn quốc.

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ rõ, việc thực thi pháp luật chưa nghiêm và tiến độ xử lý vi phạm hành chính tại một số địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Để hoàn thành mục tiêu gỡ thẻ vàng trong năm 2026, toàn bộ hệ thống chính trị phải vào cuộc dựa trên tinh thần của Chỉ thị 32-CT/TW năm 2024 của Ban Bí thư.

Số hóa toàn diện: Lộ trình hoàn thiện trước tháng 6/2026

Điểm cốt lõi trong Công điện 34/CĐ-TTg là yêu cầu hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung trước tháng 6/2026. Các hệ thống then chốt bao gồm:

• Hệ thống giám sát tàu cá (VMS): Đảm bảo kết nối thông suốt, cảnh báo tự động các trường hợp mất tín hiệu hoặc vượt ranh giới cho phép.
• Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase): Cập nhật thông tin "đúng, đủ, sạch, sống" về đội tàu, kết nối đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).
• Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT): Đây là công cụ đột phá giúp kiểm soát 100% sản lượng thủy sản từ lúc cập cảng đến khi lên bàn ăn.

Việc áp dụng hệ thống eCDT không chỉ giúp minh bạch hóa nguồn gốc mà còn giảm bớt thủ tục hành chính rườm rà cho ngư dân. Theo quy định mới, 100% tàu cá ra vào cảng, xuất nhập bến phải thực hiện khai báo qua hệ thống điện tử này dưới sự giám sát liên thông giữa cảng cá và lực lượng biên phòng.

Quản lý chặt chẽ đội tàu "3 không" và xử lý nghiêm vi phạm

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự tồn tại của các tàu cá "3 không": Không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép. Công điện 34/CĐ-TTg yêu cầu các địa phương ven biển phải thực hiện tổng kiểm kê, lập danh sách và áp dụng biện pháp quản lý nghiêm ngặt, tuyệt đối không để các tàu này tham gia khai thác trên biển.

Bên cạnh việc xử phạt hành chính theo Nghị định 38/2024/NĐ-CP (đang được nghiên cứu thay thế bằng nghị định mới với mức phạt nặng hơn), Chính phủ cũng nhấn mạnh việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể, các hành vi môi giới, móc nối đưa tàu cá đi khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài hoặc tháo gỡ thiết bị VMS sẽ bị xử lý nghiêm theo Nghị quyết 04/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

"Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng Chính phủ nếu tiếp tục để xảy ra các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU, ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ cảnh báo Thẻ vàng."

Truy xuất nguồn gốc: Chìa khóa mở cửa thị trường Châu Âu

Để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Hiệp định PSMA, Việt Nam đang siết chặt kiểm soát nguyên liệu thủy sản nhập khẩu, đặc biệt là qua Công-ten-nơ. Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp được giao nhiệm vụ rà soát toàn bộ hồ sơ các lô hàng cá ngừ, cá cờ kiếm xuất khẩu sang Châu Âu từ năm 2024 đến nay để đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt Luật Thủy sản 2017 và các văn bản hướng dẫn không chỉ là yêu cầu từ phía EC mà còn là con đường duy nhất để phát triển ngành thủy sản Việt Nam bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế sâu rộng. Với sự quyết tâm cao độ và lộ trình số hóa rõ ràng, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào việc gỡ bỏ 'thẻ vàng' trong tương lai gần.