Hạ tầng số đối mặt với bài toán chi phí năng lượng khổng lồ

Trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), các trung tâm dữ liệu (Data Center) không chỉ đơn thuần là nơi đặt máy chủ mà đã trở thành "trái tim" của nền kinh tế số. Tại Việt Nam, tính đến đầu năm 2026, nhu cầu về lưu trữ và xử lý dữ liệu đã tăng trưởng với tốc độ phi mã. Tuy nhiên, một thách thức mang tính sống còn đang bủa vây các doanh nghiệp trong ngành: Chi phí năng lượng vận hành.

Về bản chất, Data Center là loại hình hạ tầng tiêu thụ điện năng đặc biệt lớn. Chi phí điện thường chiếm từ 40% đến 60% tổng chi phí vận hành (OPEX). Do đó, bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách giá điện cũng có thể tạo ra những biến động dây chuyền đến toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ số quốc gia.

Bước ngoặt từ Thông tư 60/2025/TT-BCT: Thay đổi đối tượng áp giá điện

Sự lo ngại của cộng đồng công nghệ bắt nguồn từ việc triển khai Thông tư 60/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương. Cụ thể, theo quy định tại khoản 19 Điều 11 của văn bản này, các cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung chính thức bị xếp vào nhóm đối tượng áp dụng giá bán lẻ điện cho mục đích kinh doanh.

Trước thời điểm này, nhiều doanh nghiệp hạ tầng số vẫn đang được hưởng mức giá điện sản xuất hoặc các cơ chế ưu đãi dành cho khu công nghệ cao. Việc chuyển dịch sang biểu giá kinh doanh theo Quyết định 1279/QĐ-BCT đã khiến hóa đơn tiền điện của các Data Center tăng vọt. Theo ước tính của các chuyên gia, mức tăng này có thể dao động từ 30% đến hơn 50%, tùy thuộc vào tỷ lệ sử dụng điện trong các khung giờ cao điểm và thấp điểm.

Hệ lụy từ 'cú sốc' chi phí: Khi lợi thế cạnh tranh bị bào mòn

Việc tăng chi phí đầu vào không chỉ là bài toán nội bộ của doanh nghiệp vận hành Data Center mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia:

• Áp lực lên giá dịch vụ số: Để duy trì biên lợi nhuận, các nhà cung cấp buộc phải điều chỉnh giá thuê máy chủ, dịch vụ Cloud và lưu trữ dữ liệu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hàng chục ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) đang nỗ lực số hóa hoạt động kinh doanh.
• Nguy cơ sụt giảm thu hút đầu tư nước ngoài: Việt Nam đang cạnh tranh gay gắt với Singapore, Thái Lan và Malaysia để trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực. Khi giá điện - yếu tố chi phí then chốt - không còn ưu đãi, các tập đoàn công nghệ đa quốc gia (Big Tech) có thể sẽ cân nhắc lại kế hoạch đặt hạ tầng tại Việt Nam.
• Rủi ro tài chính cho các dự án hạ tầng xanh: Nhiều dự án Data Center đạt chuẩn quốc tế với vốn đầu tư hàng ngàn tỷ đồng đang đứng trước nguy cơ phá vỡ phương án tài chính ban đầu do biến số giá điện nằm ngoài dự tính.

Xung đột pháp lý: Data Center là 'Sản xuất' hay 'Kinh doanh'?

Dưới góc nhìn chuyên môn, nhiều ý kiến cho rằng việc áp giá điện kinh doanh cho Data Center là chưa thực sự phù hợp với bản chất hoạt động. Dẫn chiếu đến khoản 9 Điều 3 Luật Viễn thông 2023, dịch vụ trung tâm dữ liệu được định nghĩa rõ ràng là một loại hình dịch vụ viễn thông. Đây là hoạt động sản xuất ra các giá trị số trên nền tảng hạ tầng kỹ thuật cao, tương tự như hoạt động sản xuất công nghiệp, chứ không đơn thuần là hoạt động mua bán thương mại hay dịch vụ tiêu dùng.

Bên cạnh đó, tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương đã khẳng định việc tạo đột phá trong phát triển hạ tầng số là nhiệm vụ chiến lược. Việc áp dụng mức giá điện cao dường như đang tạo ra một rào cản vô hình, đi ngược lại với các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ cao và chuyển đổi số mà Đảng và Nhà nước đang thúc đẩy.

Lời kết: Cần một cơ chế giá điện đặc thù cho hạ tầng chiến lược

Để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành một "Digital Hub" thịnh vượng, việc xem xét lại biểu giá điện cho các trung tâm dữ liệu là yêu cầu cấp thiết. Một cơ chế giá điện riêng biệt - có thể là áp dụng mức giá điện sản xuất hoặc xây dựng biểu giá đặc thù cho hạ tầng số chiến lược - sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước tự tin đầu tư và cạnh tranh sòng phẳng trên bản đồ công nghệ thế giới.

Pháp luật cần đi trước một bước để mở đường cho công nghệ. Chỉ khi có một nền tảng chi phí năng lượng ổn định và hợp lý, con tàu chuyển đổi số quốc gia mới có thể tăng tốc bền vững và về đích đúng hạn.