Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, các quy định về giao dịch liên kết luôn là vấn đề khiến nhiều kế toán và chủ doanh nghiệp lo lắng. Một câu hỏi phổ biến thường gặp là: Nếu hai doanh nghiệp có mối quan hệ liên kết (như công ty mẹ - con, hoặc cùng một chủ sở hữu) nhưng trong năm tài chính hoàn toàn không phát sinh bất kỳ giao dịch mua bán, vay mượn nào thì có phải thực hiện kê khai thuế hay không?

Xác định nghĩa vụ kê khai khi không phát sinh giao dịch liên kết

Theo quy định hiện hành, nghĩa vụ kê khai thông tin về quan hệ liên kết chỉ phát sinh khi người nộp thuế có phát sinh giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 18 Nghị định 132/2020/NĐ-CP nêu rõ:

"3. Người nộp thuế có giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh tại Nghị định này có trách nhiệm kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo Phụ lục I, Phụ lục II, Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này và nộp cùng Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp."

Như vậy, nếu doanh nghiệp chỉ có "quan hệ liên kết" mà không phát sinh "giao dịch liên kết" (như mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay mượn tài chính...) thì không phải thực hiện kê khai các phụ lục về giao dịch liên kết khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thế nào là quan hệ liên kết và giao dịch liên kết?

Để xác định chính xác nghĩa vụ của mình, doanh nghiệp cần đối chiếu với các định nghĩa pháp lý tại Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 132/2020/NĐ-CP.

1. Giao dịch liên kết là gì?

Theo khoản 22 Điều 3 Luật Quản lý thuế 2019, giao dịch liên kết được hiểu là giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết với nhau.

2. Các bên có quan hệ liên kết

Tại Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định 11 trường hợp cụ thể được xác định là có quan hệ liên kết, chủ yếu dựa trên các tiêu chí về điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư trực tiếp/gián tiếp giữa các bên.

Ví dụ thực tế: Hai công ty A và B có cùng một cá nhân làm đại diện pháp luật (quan hệ liên kết). Tuy nhiên, trong suốt năm 2025, công ty A và B không thực hiện bất kỳ giao dịch kinh tế nào với nhau. Trong trường hợp này, khi quyết toán thuế TNDN năm 2025, cả hai công ty đều không phải kê khai thông tin giao dịch liên kết.

Các trường hợp được miễn kê khai hoặc miễn lập hồ sơ

Ngay cả khi có phát sinh giao dịch liên kết, pháp luật vẫn quy định một số trường hợp đặc thù được miễn trừ để giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp:

Trường hợp miễn kê khai và miễn lập hồ sơ

Theo khoản 1 Điều 19 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp được miễn kê khai xác định giá và miễn lập hồ sơ nếu đáp ứng đồng thời:

• Chỉ phát sinh giao dịch với các bên liên kết là đối tượng nộp thuế TNDN tại Việt Nam.
• Áp dụng cùng mức thuế suất thuế TNDN.
• Không bên nào được hưởng ưu đãi thuế TNDN trong kỳ tính thuế.

Trường hợp miễn lập hồ sơ nhưng vẫn phải kê khai

Doanh nghiệp có thể được miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết nhưng vẫn phải kê khai đầy đủ Phụ lục I nếu thuộc các trường hợp như:

• Tổng doanh thu dưới 50 tỷ đồng và tổng giá trị giao dịch liên kết dưới 30 tỷ đồng.
• Đã ký kết và thực hiện Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA).
• Doanh nghiệp thực hiện chức năng đơn giản, doanh thu dưới 200 tỷ đồng và đạt tỷ suất lợi nhuận thuần theo quy định (Phân phối từ 5%, Sản xuất từ 10%, Gia công từ 15% trở lên).

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật mà còn tránh được những rủi ro bị ấn định thuế hoặc xử phạt vi phạm hành chính không đáng có trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế.