Tháng 02/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình cải cách hành chính và hiện đại hóa quản lý nhà nước tại Việt Nam. Với sự ra đời của hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mới, từ việc siết chặt quy trình kiểm tra hải quan đến điều chỉnh khung giá dịch vụ tại các cảng biển trọng điểm, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt để tối ưu hóa vận hành và tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

1. Chuẩn hóa quy trình kiểm tra sau thông quan: Minh bạch và chặt chẽ hơn

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc triển khai Quyết định 2123/QĐ-CHQ về quy trình kiểm tra sau thông quan. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm thống nhất cách thức thực hiện trên toàn quốc, loại bỏ tình trạng mỗi địa phương áp dụng một kiểu.

Theo quy định tại Điều 3 của Quy trình này, thời hạn kiểm tra phải được xác định cụ thể ngay trong Quyết định kiểm tra. Thời gian này được tính theo ngày làm việc liên tục và chỉ kết thúc khi biên bản cuối cùng được ký kết giữa các bên.

Việc phân định rõ ràng giữa kiểm tra tại trụ sở cơ quan hải quan và trụ sở người khai hải quan không chỉ giúp cơ quan chức năng quản lý hiệu quả mà còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động sắp xếp hồ sơ, nhân sự phối hợp, giảm thiểu thời gian chờ đợi vô ích.

2. Đơn giản hóa hồ sơ hải quan: Đòn bẩy từ chuyển đổi số

Tiếp nối nỗ lực cắt giảm thủ tục hành chính, Thông tư 121/2025/TT-BTC mang đến những thay đổi mang tính đột phá. Theo đó, doanh nghiệp sẽ được miễn nộp tờ khai giấy trong nhiều trường hợp thực hiện thủ tục miễn, giảm, hoàn thuế hoặc xử lý tiền thuế nộp thừa.

Điểm mới này đặc biệt có ý nghĩa khi các chứng từ đã có sẵn trên Cổng thông tin một cửa quốc gia hoặc ASEAN sẽ không cần phải nộp lại bản cứng. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí in ấn, lưu trữ mà còn đẩy nhanh tốc độ thông quan hàng hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hoạt động bốc dỡ container tại các cảng biển lớn sẽ áp dụng khung giá mới từ tháng 02/2026 (ảnh minh họa)

3. Điều chỉnh khung giá bốc dỡ container tại các cảng biển nước sâu

Các doanh nghiệp vận tải và xuất nhập khẩu cần đặc biệt lưu ý đến Quyết định 2506/QĐ-BGTVT. Văn bản này điều chỉnh khung giá dịch vụ bốc dỡ container tại hai khu vực cảng biển quan trọng nhất cả nước là Lạch Huyện (Hải Phòng) và Cái Mép - Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu).

Mức giá bốc dỡ container xuất nhập khẩu ghi nhận mức tăng từ 4-11 USD tùy loại hình và kích cỡ container. Sự điều chỉnh này được cho là phù hợp với thực tế đầu tư trang thiết bị hiện đại và nâng cao chất lượng dịch vụ tại các cảng nước sâu, đồng thời tiệm cận hơn với mặt bằng giá dịch vụ cảng biển trong khu vực.

4. Thay đổi cơ chế tính chi phí bảo trì đường thủy nội địa

Trong lĩnh vực hạ tầng, Thông tư 45/2025/TT-BXD đã thay đổi căn bản cách xác định chi phí bảo trì. Thay vì áp dụng cơ chế giá dịch vụ sự nghiệp công như trước đây, chi phí sửa chữa giờ đây được tính toán dựa trên định mức kinh tế - kỹ thuật bảo trì kết cấu hạ tầng.

Quy định mới yêu cầu việc lập dự toán phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của Bộ Xây dựng, giúp đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách nhà nước cho các công trình giao thông đường thủy, vốn đóng vai trò huyết mạch trong vận tải hàng hóa nội địa.

5. Siết chặt tiêu chuẩn vận hành Trung tâm dữ liệu (Data Center)

Cuối cùng, nhằm đảm bảo an toàn thông tin và chủ quyền dữ liệu, Thông tư 42/2025/TT-BKHCN yêu cầu tất cả các trung tâm dữ liệu phải thực hiện công bố hợp chuẩn, hợp quy trước khi đi vào vận hành chính thức.

Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi hạ tầng dữ liệu phải đạt các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về an ninh, phòng cháy chữa cháy và khả năng dự phòng. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu trữ dữ liệu cần rà soát lại hệ thống để đảm bảo tuân thủ đúng lộ trình quy định.

Việc nắm bắt và thực thi đúng các chính sách mới không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc quy trình, nâng cao hiệu quả hoạt động trong năm 2026 đầy biến động.