Trong kỷ nguyên số hóa mạnh mẽ, thông tin cá nhân và dữ liệu việc làm đã trở thành tài sản vô giá nhưng cũng là mục tiêu hàng đầu của các đối tượng tội phạm công nghệ cao. Nhằm siết chặt kỷ cương và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP ngày 15/07/2026 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (có hiệu lực từ ngày 10/09/2026).

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị định này là quy định tại Điều 4 về việc chuyển hồ sơ vụ vi phạm có dấu hiệu tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, các hành vi khai thác, mua bán, chiếm đoạt trái phép dữ liệu người lao động không còn đơn thuần dừng lại ở việc xử phạt hành chính mà hoàn toàn có thể đối mặt với án tù.

Dấu hiệu tội phạm: Ranh giới mong manh giữa xử phạt hành chính và truy cứu hình sự

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, trong quá trình xem xét, xử lý vi phạm hành chính, nếu người có thẩm quyền nhận thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì phải ngay lập tức chuyển hồ sơ liên quan đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Quy định này thể hiện sự kiên quyết của Nhà nước trong việc loại bỏ các hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư và an ninh thông tin của công dân. Thay vì chỉ nộp phạt hành chính rồi "đâu lại vào đấy", các cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ phải đối diện với các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án nếu hành vi của họ cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Những hành vi vi phạm về dữ liệu lao động dễ "dính" án hình sự nhất

So với các quy định cũ tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP, Nghị định 283/2026/NĐ-CP đã mở rộng đáng kể phạm vi và mức độ nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm phát sinh từ quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực lao động và việc làm. Dưới đây là các hành vi điển hình dễ bị chuyển hồ sơ hình sự:

• Khai thác, chia sẻ hoặc sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu: Hành vi tự ý truy cập, trích xuất, chia sẻ hoặc sử dụng thông tin trong cơ sở dữ liệu về người lao động và thông tin thị trường lao động khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố hoặc cho phép phổ biến.
• Mua bán, trao đổi, chiếm đoạt trái phép dữ liệu: Đây là hành vi cực kỳ nghiêm trọng. Theo quy định mới, hành vi mua bán dữ liệu người lao động có thể bị xử phạt hành chính lên đến 70.000.000 đồng đối với cá nhân (và lên đến 140.000.000 đồng đối với tổ chức). Tuy nhiên, nếu quy mô mua bán lớn, có tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, cơ quan chức năng sẽ chuyển hồ sơ để khởi tố hình sự về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông.
• Giả mạo hồ sơ, tài liệu: Hành vi giả mạo giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm, giả mạo chứng chỉ, văn bản của cơ quan nhà nước hoặc sử dụng các giấy tờ giả mạo này trong hoạt động lao động, việc làm.
• Lợi dụng dịch vụ việc làm để xâm phạm an ninh quốc gia: Hành vi lợi dụng các sàn giao dịch, trung tâm dịch vụ việc làm để thực hiện các hoạt động xâm phạm chủ quyền, quốc phòng, an ninh hoặc quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Tại sao quy định mới lại siết chặt quản lý dữ liệu đến vậy?

Sự ra đời của Luật Việc làm 2025 và việc vận hành Sàn giao dịch việc làm quốc gia đã tạo ra một bước ngoặt lớn trong quản lý thị trường lao động tại Việt Nam. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động hiện nay tích hợp rất nhiều thông tin nhạy cảm như: số định danh cá nhân, lịch sử đóng bảo hiểm xã hội, trình độ chuyên môn, thông tin liên lạc và lịch sử việc làm.

Trước đây, Nghị định 12/2022/NĐ-CP chưa có quy định riêng biệt và cụ thể về việc chuyển hồ sơ đối với các hành vi xâm phạm dữ liệu người lao động, bởi thời điểm đó hệ thống quản lý dữ liệu tập trung và Sàn giao dịch việc làm quốc gia chưa được hình thành đồng bộ như hiện nay. Việc thiếu hụt chế tài đủ mạnh đã dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp, cá nhân tự ý thu thập, mua bán thông tin ứng viên, người lao động để phục vụ cho các mục đích quảng cáo rác, lừa đảo tài chính hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Với Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hành lang pháp lý đã được hoàn thiện. Doanh nghiệp nếu không bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu cá nhân, dữ liệu người lao động trên Sàn giao dịch việc làm quốc gia sẽ bị phạt tiền đến 10.000.000 đồng. Nếu để xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu do thiếu trách nhiệm hoặc cố ý tiếp tay cho bên thứ ba khai thác trái phép, ban lãnh đạo doanh nghiệp hoàn toàn có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật hình sự.

Lời khuyên thiết thực dành cho các doanh nghiệp và bộ phận nhân sự (HR)

Để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc khi Nghị định mới chính thức có hiệu lực từ tháng 9/2026, các doanh nghiệp cần chủ động thực hiện ngay các biện pháp sau:

1. Rà soát lại toàn bộ quy trình quản lý dữ liệu: Đảm bảo việc thu thập thông tin của người lao động và ứng viên phải có sự đồng ý rõ ràng bằng văn bản hoặc qua hệ thống xác thực điện tử hợp pháp.
2. Nâng cấp hệ thống bảo mật thông tin: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật để mã hóa dữ liệu, phân quyền truy cập nghiêm ngặt đối với bộ phận nhân sự và tuyệt đối không chia sẻ dữ liệu nội bộ ra bên ngoài khi chưa được phép.
3. Đào tạo nâng cao nhận thức cho nhân viên: Đặc biệt là đội ngũ tuyển dụng và quản lý nhân sự về trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật hiện hành.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các án phạt hành chính nặng nề hay nguy cơ bị khởi tố hình sự, mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng uy tín thương hiệu tuyển dụng chuyên nghiệp, tin cậy trong mắt người lao động.