Chào đón một thành viên mới là niềm hạnh phúc vô bờ bến của mỗi gia đình. Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui đó, nhiều bậc phụ huynh cũng băn khoăn về các thủ tục pháp lý, đặc biệt là việc đặt tên và chọn họ cho con. Câu hỏi "Con mang họ mẹ được không?" trở thành tâm điểm thảo luận của nhiều cặp vợ chồng trẻ trong bối cảnh xã hội hiện đại năm 2020.

Con mang họ mẹ được không? Căn cứ pháp lý năm 2020

Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, cụ thể là tại khoản 1 Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền có họ, tên (bao gồm cả chữ đệm, nếu có). Họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán.

Chi tiết hơn, Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hộ tịch 2014 đã xác định rõ 02 trường hợp con có thể mang họ mẹ:

• Trường hợp 1: Do cha, mẹ thỏa thuận. Theo Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ được xác định theo thỏa thuận của cha, mẹ. Như vậy, nếu người cha đồng ý, đứa trẻ hoàn toàn có thể mang họ của người mẹ ngay từ khi đăng ký khai sinh mà không gặp bất kỳ rào cản pháp lý nào.
• Trường hợp 2: Chưa xác định được người cha. Tại khoản 2 Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP quy định: Trường hợp chưa xác định được cha thì khi đăng ký khai sinh, họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của mẹ; phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ để trống.

"Họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ em được xác định theo thỏa thuận của cha, mẹ theo quy định của pháp luật dân sự và được thể hiện trong Tờ khai đăng ký khai sinh; trường hợp cha, mẹ không có thỏa thuận hoặc không thỏa thuận được thì xác định theo tập quán." (Trích Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP)

Thẩm quyền và nơi thực hiện đăng ký khai sinh theo mẹ

Căn cứ Điều 13 Luật Hộ tịch 2014, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ thực hiện đăng ký khai sinh. Điều này có nghĩa là người mẹ có quyền lựa chọn đăng ký khai sinh cho con tại nơi mình thường trú hoặc tạm trú, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các gia đình trong việc thực hiện thủ tục hành chính.

Thủ tục đăng ký khai sinh cho con theo họ mẹ chi tiết

Quy trình thực hiện việc đăng ký khai sinh cho con mang họ mẹ về cơ bản không có sự khác biệt so với thủ tục thông thường, bao gồm các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Người đi đăng ký khai sinh (có thể là cha, mẹ, ông bà hoặc người thân thích khác) cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

• Tờ khai đăng ký khai sinh: Theo mẫu quy định của Bộ Tư pháp.
• Giấy chứng sinh: Do cơ sở y tế nơi trẻ sinh ra cấp. Nếu không có giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh.
• Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng của người đi đăng ký.
• Giấy chứng nhận kết hôn: Của cha mẹ trẻ (nếu cha mẹ đã đăng ký kết hôn).
• Sổ hộ khẩu hoặc Sổ tạm trú: Để xác định thẩm quyền đăng ký.

Bước 2: Nộp hồ sơ

Người đi đăng ký nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ. Trong trường hợp con mang họ mẹ theo thỏa thuận, cán bộ tư pháp sẽ kiểm tra sự thống nhất giữa cha và mẹ trong tờ khai.

Bước 3: Tiếp nhận và cấp Giấy khai sinh

Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, công chức tư pháp - hộ tịch kiểm tra thông tin. Nếu thấy nội dung khai sinh đầy đủ và phù hợp, công chức tư pháp - hộ tịch ghi nội dung khai sinh vào Sổ hộ tịch, trình Chủ tịch UBND cấp xã ký bản chính Giấy khai sinh. Người đi đăng ký khai sinh ký tên vào Sổ hộ tịch để xác nhận.

Những lưu ý quan trọng về thời hạn và lệ phí

Trong vòng 60 ngày kể từ ngày sinh con, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con. Nếu thực hiện đúng thời hạn này, người dân sẽ được miễn lệ phí đăng ký khai sinh.

Ngoài ra, từ năm 2020, thủ tục đăng ký khai sinh đã được liên thông với việc đăng ký thường trú và cấp thẻ Bảo hiểm y tế cho trẻ em dưới 6 tuổi. Việc này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức cho người dân, chỉ cần nộp hồ sơ một lần tại một địa điểm duy nhất.

Việc lựa chọn họ cho con là quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân và sự thỏa thuận của cha mẹ. Pháp luật Việt Nam năm 2020 luôn tôn trọng và bảo vệ quyền lợi này, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của trẻ em trong tương lai.