Việc nắm rõ các quy định về đối tượng được phép và không được phép thành lập hộ kinh doanh là bước khởi đầu quan trọng cho bất kỳ cá nhân hay hộ gia đình nào muốn khởi nghiệp. Từ ngày 04/01/2021, khi Nghị định 01/2021/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, các tiêu chuẩn về năng lực hành vi dân sự và tư cách pháp lý đã được siết chặt và làm rõ hơn rất nhiều so với các quy định trước đây.

Quy định mới về quyền thành lập hộ kinh doanh

Theo quy định tại khoản 1 Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, chủ thể có quyền thành lập hộ kinh doanh bao gồm cá nhân và các thành viên hộ gia đình. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là họ phải là công dân Việt Nam và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

So với Nghị định 78/2015/NĐ-CP trước đó, quy định mới đã liệt kê chi tiết và cụ thể hơn các nhóm đối tượng bị loại trừ, nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho môi trường kinh doanh.

3 nhóm đối tượng tuyệt đối không được thành lập hộ kinh doanh

Pháp luật hiện hành quy định rõ các trường hợp không được phép đứng tên thành lập hoặc tham gia quản lý hộ kinh doanh bao gồm:

1. Nhóm hạn chế về năng lực hành vi dân sự

Đây là nhóm đối tượng chưa đủ khả năng tự chịu trách nhiệm về các quyết định kinh tế của mình trước pháp luật, bao gồm:

• Người chưa thành niên (dưới 18 tuổi).
• Người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự.
• Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo phán quyết của Tòa án.

2. Nhóm đang bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc hình phạt

Nhằm đảm bảo việc thực thi pháp luật, những cá nhân sau đây không được đăng ký kinh doanh:

• Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành hình phạt tù.
• Người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc cơ sở giáo dục bắt buộc.
• Người đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định liên quan đến lĩnh vực kinh doanh dự kiến.

3. Các trường hợp khác theo quy định pháp luật chuyên ngành

Ngoài các quy định chung, một số lĩnh vực đặc thù có thể có những quy định riêng biệt cấm cá nhân thành lập hộ kinh doanh (ví dụ: cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức).

Trích dẫn nguyên văn quy định pháp luật

Để quý độc giả tiện theo dõi, dưới đây là nội dung chi tiết tại Điều 80 Nghị định 01/2021/NĐ-CP:

Điều 80. Quyền thành lập hộ kinh doanh và nghĩa vụ đăng ký hộ kinh doanh
1. Cá nhân, thành viên hộ gia đình là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự có quyền thành lập hộ kinh doanh theo quy định tại Chương này, trừ các trường hợp sau đây:
a) Người chưa thành niên, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; người bị mất năng lực hành vi dân sự; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi;
b) Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành hình phạt tù, đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;
c) Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật có liên quan.

Lời khuyên cho người khởi nghiệp

Trước khi tiến hành nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện, bạn cần tự rà soát xem mình hoặc các thành viên trong hộ gia đình có thuộc danh sách loại trừ nêu trên hay không. Việc cố tình đăng ký khi không đủ điều kiện có thể dẫn đến việc bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Nếu bạn đang có ý định mở rộng quy mô, hãy lưu ý rằng từ năm 2021, hộ kinh doanh đã được phép kinh doanh tại nhiều địa điểm thay vì chỉ một địa điểm duy nhất như trước đây, mở ra cơ hội phát triển rất lớn cho các mô hình kinh doanh nhỏ lẻ.