Cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là sự kiện chính trị quan trọng, đòi hỏi công tác chuẩn bị phải cực kỳ kỹ lưỡng, đặc biệt là việc xác định số lượng đại biểu được bầu tại mỗi đơn vị hành chính. Để đảm bảo tính thống nhất và chính xác, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành những hướng dẫn cụ thể, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các địa phương thực hiện.

Căn cứ dân số - "Chìa khóa" xác định số lượng đại biểu

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15, việc xác định số lượng đại biểu HĐND được bầu ở mỗi đơn vị hành chính trước hết phải tuân thủ Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Một trong những yếu tố then chốt nhất chính là quy mô dân số. Cụ thể, số dân để làm căn cứ xác định số lượng đại biểu sẽ được lấy từ số liệu thống kê tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư tính đến ngày 31/8/2025. Việc sử dụng dữ liệu số hóa tập trung này giúp loại bỏ những sai sót trong thống kê thủ công, đảm bảo tính khách quan và công bằng cho mọi địa phương.

Phân loại xã miền núi, hải đảo: Ai là người quyết định?

Đối với các địa bàn có đặc thù về địa lý như miền núi hay hải đảo, việc xác định số lượng đại biểu có những quy tắc riêng nhằm đảm bảo quyền đại diện cho đồng bào các dân tộc và cư dân vùng biển. Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15 đã phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan Trung ương:

• Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Chịu trách nhiệm xác định các xã thuộc khu vực miền núi.
• Bộ Nội vụ: Chịu trách nhiệm xác định các xã thuộc khu vực hải đảo.

Kết quả xác định này phải được công bố công khai trên Trang thông tin điện tử của Hội đồng bầu cử quốc gia chậm nhất là ngày 01/11/2025. Đây là mốc thời gian quan trọng để các địa phương hoàn thiện phương án nhân sự và số lượng đại biểu xã được bầu.

"Việc xác định xã ở miền núi, hải đảo để làm căn cứ xác định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân xã được bầu căn cứ vào văn bản, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền." - Trích điểm b khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15.

Cơ cấu lãnh đạo và đại biểu chuyên trách

Bên cạnh tổng số lượng đại biểu, việc bố trí các chức danh lãnh đạo HĐND cũng được quy định rất chi tiết. Theo đó, số lượng Phó Chủ tịch HĐND, Phó Trưởng Ban của HĐND cấp tỉnh, cấp xã, cũng như việc bố trí đại biểu hoạt động chuyên trách sẽ thực hiện theo Nghị quyết 106/2025/UBTVQH15.

Việc tăng cường tỷ lệ đại biểu chuyên trách là một trong những chủ trương lớn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử tại địa phương. Điều này giúp HĐND thực hiện tốt hơn chức năng quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao tại địa bàn.

Tóm lại, việc nắm vững các mốc thời gian và căn cứ pháp lý từ Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15 là điều kiện tiên quyết để các cấp chính quyền địa phương tổ chức thành công cuộc bầu cử nhiệm kỳ tới, đảm bảo đúng luật, dân chủ và thực sự là ngày hội của toàn dân.