Trong bối cảnh các quy định về an toàn phòng cháy, chữa cháy ngày càng được siết chặt, việc nắm vững quy trình xây dựng và thực tập phương án phòng cháy, chữa cháy (PCCC) không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố sống còn để bảo vệ tài sản và tính mạng con người tại doanh nghiệp. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, các doanh nghiệp cần cập nhật ngay những thay đổi quan trọng dưới đây.

Trách nhiệm xây dựng phương án PCCC & CNCH tại cơ sở

Theo quy định tại Điều 10 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, trách nhiệm xây dựng phương án được phân định rõ ràng dựa trên quy mô và tính chất nguy hiểm của cơ sở:

• Đối với cơ sở thông thường: Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức xây dựng và phê duyệt phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ sử dụng lực lượng và phương tiện tại chỗ.
• Đối với cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ: Ngoài phương án tại chỗ do doanh nghiệp tự xây dựng, cơ quan Công an sẽ chủ trì xây dựng phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ riêng. Doanh nghiệp có nghĩa vụ phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng trong quá trình này.

"Người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện giao thông... có trách nhiệm tổ chức xây dựng, thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ sử dụng lực lượng, phương tiện tại chỗ của cơ sở, phương tiện giao thông trong phạm vi quản lý." (Trích khoản 1 Điều 10 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024)

Nội dung cốt lõi của một phương án PCCC chuẩn pháp lý

Một phương án PCCC không chỉ là một tập tài liệu để đối phó với kiểm tra, mà phải là kim chỉ nam khi có sự cố xảy ra. Điều 15 Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định phương án phải bao gồm các nội dung trọng tâm:

• Thông tin chi tiết về đặc điểm nguy hiểm cháy, nổ, độc hại của cơ sở.
• Sơ đồ thoát nạn, vị trí các nguồn nước, trụ chữa cháy và phương tiện cứu hỏa.
• Giả định tình huống cháy phức tạp nhất và các phương án huy động lực lượng, phương tiện tại chỗ để xử lý.
• Các biện pháp kỹ thuật, chiến thuật chữa cháy và cứu nạn phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp.

Quy định về thực tập phương án: Không chỉ là diễn tập hình thức

Việc thực tập phương án là bắt buộc để đảm bảo tính sẵn sàng. Điều 16 Nghị định 105/2025/NĐ-CP nêu rõ:

• Tần suất: Phải tổ chức thực tập định kỳ ít nhất 01 lần mỗi năm.
• Yêu cầu: Phải đảm bảo tất cả các tình huống giả định trong phương án đều được thực tập lần lượt qua các năm.
• Thực tập đột xuất: Được thực hiện khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng hoặc khi có nguy cơ mất an toàn cao.

Kết quả thực tập phải được ghi chép đầy đủ vào báo cáo theo mẫu quy định hoặc cập nhật lên hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử về PCCC của cơ quan Công an.

Thẩm quyền phê duyệt và lưu trữ phương án

Doanh nghiệp cần lưu ý về thẩm quyền phê duyệt để đảm bảo tính hợp pháp của văn bản:

• Đối với phương án của cơ sở: Do người đứng đầu doanh nghiệp phê duyệt.
• Đối với phương án của cơ quan Công an: Do Phòng Cảnh sát PCCC & CNCH Công an cấp tỉnh phê duyệt theo quy định tại Điều 12 Thông tư 36/2025/TT-BCA.

Phương án sau khi phê duyệt phải được lưu giữ tại cơ sở và sẵn sàng xuất trình khi có yêu cầu kiểm tra của cơ quan chức năng. Việc không xây dựng hoặc không tổ chức thực tập phương án có thể dẫn đến những mức xử phạt hành chính rất nặng, thậm chí là đình chỉ hoạt động nếu gây mất an toàn nghiêm trọng.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Đừng đợi đến khi có đoàn kiểm tra mới bắt đầu soạn thảo phương án. Hãy chủ động rà soát các điều kiện an toàn, huấn luyện đội PCCC cơ sở và tổ chức thực tập thực chất. Một phương án tốt và sự thuần thục của nhân viên chính là "lá chắn" vững chắc nhất bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro hỏa hoạn khó lường.