Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt và là thành phần quan trọng của môi trường sống. Tại Việt Nam, chế độ sở hữu đất đai có đặc thù riêng biệt so với nhiều quốc gia trên thế giới. Thay vì sở hữu tư nhân, pháp luật quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân.

Sở hữu toàn dân về đất đai là gì theo Luật Đất đai 2024?

Kế thừa tinh thần của các bản Hiến pháp và Luật Đất đai trước đây, Luật Đất đai 2024 tiếp tục khẳng định nguyên tắc cốt lõi tại Điều 12:

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này.

Như vậy, có thể hiểu đơn giản rằng không một cá nhân, tổ chức nào có quyền sở hữu tuyệt đối đối với đất đai. Thay vào đó, toàn thể nhân dân là chủ sở hữu, và Nhà nước đóng vai trò là người đại diện để thực hiện các quyền của chủ sở hữu như: Quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất; thu hồi đất và định giá đất.

Người dân và các tổ chức được xác định là người sử dụng đất. Theo Điều 4 Luật Đất đai 2024, các đối tượng này bao gồm cá nhân trong nước, cộng đồng dân cư, tổ chức kinh tế, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài... Họ được Nhà nước trao quyền thông qua các hình thức giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất.

Tại sao đất đai lại thuộc sở hữu toàn dân?

Việc duy trì chế độ sở hữu toàn dân về đất đai không phải là ngẫu nhiên mà xuất phát từ những lý do lịch sử, chính trị và thực tiễn sâu sắc của dân tộc Việt Nam:

• Thành quả của cách mạng: Đất đai là xương máu của bao thế hệ cha ông đã ngã xuống để giành lại độc lập, tự do. Do đó, nó phải thuộc về toàn dân, phục vụ lợi ích chung của dân tộc thay vì rơi vào tay một nhóm thiểu số.
• Đảm bảo công bằng xã hội: Chế độ này giúp Nhà nước điều tiết nguồn lực đất đai một cách hiệu quả, tránh tình trạng tích tụ ruộng đất quá mức, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận đất đai để sinh sống và sản xuất.
• Phát triển kinh tế - xã hội: Khi Nhà nước đại diện chủ sở hữu, việc thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn, khu công nghiệp hay các công trình công cộng sẽ thuận lợi hơn, tạo động lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Quyền lợi của người dân có bị hạn chế không?

Nhiều người lo ngại rằng nếu không có quyền sở hữu tư nhân, quyền lợi của họ sẽ bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, thực tế pháp luật Việt Nam bảo hộ rất chặt chẽ quyền của người sử dụng đất. Theo Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có các quyền cơ bản như:

1. Quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại.
2. Quyền thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất.
3. Quyền thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất.
4. Quyền được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Đặc biệt, Luật Đất đai 2024 đã có nhiều cải cách mạnh mẽ nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người dân, chẳng hạn như việc bỏ khung giá đất để sát với giá thị trường, giúp việc bồi thường khi thu hồi đất trở nên công bằng hơn.

Lời khuyên pháp lý

Dù đất đai thuộc sở hữu toàn dân, nhưng quyền sử dụng đất của bạn là một tài sản có giá trị pháp lý và kinh tế rất lớn. Để bảo vệ quyền lợi của mình, người dân cần thực hiện đúng các nguyên tắc sử dụng đất quy định tại Điều 5 Luật Đất đai 2024: Sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ môi trường. Đồng thời, hãy luôn đảm bảo các giao dịch về đất đai được thực hiện đúng trình tự, thủ tục tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.