Tình trạng lạm thu, ép buộc phụ huynh đóng góp các khoản tiền ngoài quy định vẫn luôn là vấn đề nhức nhối trong ngành giáo dục, gây bức xúc cho nhiều gia đình và ảnh hưởng đến môi trường học đường. Dù đã có nhiều quy định nhằm chấn chỉnh, nhưng các hành vi vi phạm vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức tinh vi. Vậy, pháp luật hiện hành quy định như thế nào về việc xử phạt các hành vi này, đặc biệt là việc ép buộc đóng quỹ lớp, quỹ trường?

Hành vi lạm thu và mức phạt theo quy định hiện hành

Theo Văn bản hợp nhất 05/VBHN-BGDĐT năm 2022 (hợp nhất Nghị định 04/2021/NĐ-CP và Nghị định 127/2021/NĐ-CP), các hành vi vi phạm quy định về thu, chi tài chính trong cơ sở giáo dục sẽ bị xử phạt nghiêm khắc.

1. Vi phạm quy định về vận động tài trợ

Theo Điều 31 Văn bản hợp nhất 05/VBHN-BGDĐT năm 2022, các hành vi vi phạm quy định về vận động tài trợ trong cơ sở giáo dục sẽ bị phạt tiền theo các mức sau:

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định về quy trình vận động, tiếp nhận tài trợ.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài trợ.

Ngoài ra, cơ sở giáo dục vi phạm còn bị buộc trả lại các khoản chi không đúng quy định từ nguồn vận động tài trợ.

2. Vi phạm quy định về thu, chi tài chính

Các hành vi liên quan đến thu, chi tài chính không đúng quy định cũng sẽ bị xử lý nghiêm. Cụ thể, theo Điều 32 Văn bản hợp nhất 05/VBHN-BGDĐT năm 2022, mức phạt được quy định như sau:

• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi:
• Thu các khoản không đúng quy định của cấp có thẩm quyền;
• Chi không đúng quy định của cấp có thẩm quyền đối với các khoản chi không thuộc ngân sách nhà nước.

Trong trường hợp không thể trả lại số tiền đã thu được do vi phạm quy định về thu các khoản không đúng quy định, cơ sở giáo dục còn có thể bị tịch thu số tiền thu được để sung vào ngân sách nhà nước. Đồng thời, các biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm:

• Buộc trả lại số tiền đã thu và chịu mọi chi phí tổ chức trả lại đối với hành vi thu các khoản không đúng quy định.
• Buộc nộp vào ngân sách nhà nước số tiền đã chi sai đối với hành vi chi không đúng quy định.

So sánh với đề xuất ban đầu: Mức phạt có sự điều chỉnh

Bài viết gốc đã đề cập đến một dự thảo Nghị định với các mức phạt rất cao, lên đến 40 - 50 triệu đồng cho hành vi ép buộc phụ huynh đóng góp quỹ lớp, quỹ trường. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành tại Văn bản hợp nhất 05/VBHN-BGDĐT năm 2022, mức phạt tối đa cho các hành vi tương tự là 20.000.000 đồng. Sự khác biệt này cho thấy quá trình xây dựng pháp luật có thể đã điều chỉnh các mức phạt để phù hợp hơn với thực tiễn và nguyên tắc xử phạt hành chính.

Mặc dù mức phạt trong văn bản chính thức có thể thấp hơn so với đề xuất ban đầu, nhưng các quy định hiện hành vẫn thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật đối với các hành vi lạm thu. Mục tiêu là nhằm bảo vệ quyền lợi của học sinh và phụ huynh, đồng thời yêu cầu các cơ sở giáo dục phải minh bạch, tuân thủ đúng quy định về tài chính.

Lời khuyên cho phụ huynh và nhà trường

Để tránh những rắc rối pháp lý và đảm bảo môi trường giáo dục lành mạnh, cả phụ huynh và nhà trường cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật về thu, chi tài chính. Phụ huynh cần mạnh dạn phản ánh khi phát hiện các khoản thu bất hợp lý hoặc có dấu hiệu ép buộc. Nhà trường cần công khai, minh bạch mọi khoản thu, chi, đảm bảo đúng quy định của cấp có thẩm quyền và không gây áp lực lên người học cũng như gia đình.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn góp phần xây dựng một nền giáo dục công bằng, minh bạch và chất lượng.