Sự ra đời của Luật Cư trú 2020 (được Quốc hội thông qua ngày 13/11/2020) đánh dấu một bước tiến lớn trong công cuộc cải cách hành chính và chuyển đổi số tại Việt Nam. Một trong những điểm sáng nhất của đạo luật này chính là việc trao quyền cho công dân được khai thác và xác nhận thông tin cư trú một cách linh hoạt, không còn bị bó hẹp bởi địa giới hành chính.

Quyền lợi mới: Xác nhận cư trú không phụ thuộc vào nơi ở

Theo quy định tại Điều 8 Luật Cư trú 2020, công dân được hưởng những quyền lợi rất cụ thể và thiết thực. Đáng chú ý nhất là quy định tại khoản 3 Điều 8:

"3. Được khai thác thông tin về cư trú của mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; được cơ quan đăng ký cư trú trong cả nước không phụ thuộc vào nơi cư trú của mình xác nhận thông tin về cư trú khi có yêu cầu."

Điều này có nghĩa là, kể từ ngày 01/07/2021, một công dân có hộ khẩu thường trú tại Cà Mau nhưng đang làm việc tại Hà Nội hoàn toàn có thể đến cơ quan đăng ký cư trú tại Hà Nội để yêu cầu xác nhận thông tin cư trú của mình mà không cần phải quay về quê nhà. Đây là một sự thay đổi mang tính nhân văn, giúp tiết kiệm tối đa thời gian, công sức và chi phí đi lại cho người dân.

Danh mục các quyền tự do cư trú của công dân

Bên cạnh việc xác nhận thông tin, Điều 8 còn quy định một hệ thống các quyền nhằm bảo vệ tối đa lợi ích của người dân trong lĩnh vực cư trú:

• Quyền lựa chọn nơi cư trú: Công dân được tự do lựa chọn, quyết định nơi cư trú của mình và đăng ký cư trú phù hợp với quy định pháp luật (khoản 1 Điều 8).
• Bảo mật thông tin: Thông tin cá nhân và hộ gia đình trong Cơ sở dữ liệu về cư trú được bảo đảm bí mật, trừ các trường hợp cung cấp theo luật định (khoản 2 Điều 8).
• Cập nhật thông tin kịp thời: Công dân có quyền yêu cầu cơ quan đăng ký cư trú cập nhật, điều chỉnh thông tin khi có thay đổi (khoản 4 Điều 8).
• Quyền khiếu nại, tố cáo: Khi có hành vi vi phạm pháp luật về cư trú xâm phạm đến quyền lợi của mình, công dân có quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo quy định (khoản 7 Điều 8).

Ý nghĩa của việc vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Để thực hiện được việc xác nhận cư trú "ở bất cứ đâu", nền tảng quan trọng nhất chính là Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc kết nối liên thông dữ liệu giữa các địa phương cho phép cán bộ đăng ký cư trú truy xuất thông tin của công dân ngay lập tức trên hệ thống, thay vì phải tra cứu sổ sách thủ công như trước đây.

Sự thay đổi này không chỉ là một quy định mới trên giấy tờ mà là minh chứng cho nỗ lực của Chính phủ trong việc lấy người dân làm trung tâm, xóa bỏ tư duy quản lý dựa trên địa giới hành chính cứng nhắc, hướng tới một xã hội số hiện đại và tiện lợi.

Với những quy định mới này, từ ngày 01/07/2021, người dân có thể hoàn toàn yên tâm khi thực hiện các giao dịch dân sự, hành chính cần đến xác nhận cư trú mà không còn lo ngại về khoảng cách địa lý.