Hoạt động san lấp đất ao để chuyển đổi mục đích sử dụng (ảnh minh họa)

Việc tận dụng diện tích đất vườn ao kém hiệu quả để chuyển sang trồng các loại cây công nghiệp như cao su, hồ tiêu hay cây ăn quả là xu hướng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, đứng dưới góc độ pháp lý tại thời điểm tháng 04/2023, người dân cần đặc biệt lưu ý các quy định về đăng ký biến động và hành vi hủy hoại đất để tránh những rắc rối pháp lý và mức phạt tiền không đáng có.

1. Chuyển đất ao sang trồng cây lâu năm có phải xin phép cơ quan nhà nước?

Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành (áp dụng Luật Đất đai 2013), người sử dụng đất có nghĩa vụ sử dụng đất đúng mục đích ghi trên Giấy chứng nhận. Tuy nhiên, có một số trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất không cần phải xin phép nhưng bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký biến động.

Cụ thể, căn cứ tại khoản 1 Điều 11 Thông tư 09/2021/TT-BTNMT (sửa đổi, bổ sung Thông tư 24/2014/TT-BTNMT), các trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất không phải xin phép nhưng phải đăng ký biến động bao gồm:

“b) Chuyển đất trồng cây hàng năm khác, đất nuôi trồng thủy sản sang trồng cây lâu năm;”

Như vậy, nếu bạn đang có diện tích đất ao (được xác định là đất nuôi trồng thủy sản) và muốn san lấp để trồng cây cao su (đất trồng cây lâu năm), bạn không cần phải xin phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, bạn bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai tại Văn phòng đăng ký đất đai để cập nhật thông tin vào hồ sơ địa chính và Giấy chứng nhận.

Vườn cây lâu năm được hình thành sau khi cải tạo đất (ảnh minh họa)

2. Tự ý đổ đất san lấp ao: Nguy cơ bị phạt vì hành vi "Hủy hoại đất"

Mặc dù việc chuyển đổi mục đích từ đất nuôi trồng thủy sản sang trồng cây lâu năm không cần xin phép, nhưng phương thức thực hiện (việc san lấp) lại bị ràng buộc bởi các quy định về bảo vệ tầng đất và địa hình. Nếu việc san lấp làm biến dạng địa hình hoặc suy giảm chất lượng đất, hành vi này có thể bị coi là "Hủy hoại đất".

Theo khoản 3 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP, hành vi hủy hoại đất được định nghĩa như sau:

“3. Hủy hoại đất là hành vi làm biến dạng địa hình hoặc làm suy giảm chất lượng đất hoặc gây ô nhiễm đất mà làm mất hoặc giảm khả năng sử dụng đất theo mục đích đã được xác định, trong đó:
a) Làm biến dạng địa hình trong các trường hợp: thay đổi độ dốc bề mặt đất; hạ thấp bề mặt đất do lấy đất mặt dùng vào việc khác hoặc làm cho bề mặt đất thấp hơn so với thửa đất liền kề; san lấp đất có mặt nước chuyên dùng, kênh, mương tưới, tiêu nước hoặc san lấp nâng cao bề mặt của đất sản xuất nông nghiệp so với các thửa đất liền kề...”

Trong thực tế, nếu việc san lấp ao làm ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước chung của khu vực hoặc làm thay đổi đáng kể cao độ so với các thửa đất xung quanh mà không có phương án cải tạo được phê duyệt, cơ quan chức năng có thể lập biên bản về hành vi hủy hoại đất.

3. Mức xử phạt hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả

Nếu bị xác định có hành vi hủy hoại đất, người sử dụng đất sẽ bị xử phạt theo quy định tại Điều 15 Nghị định 91/2019/NĐ-CP. Mức phạt tiền phụ thuộc vào diện tích đất bị vi phạm, cụ thể:

• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu diện tích đất bị hủy hoại dưới 0,05 héc ta;
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu diện tích từ 0,05 héc ta đến dưới 0,1 héc ta;
• Mức phạt có thể lên đến 150.000.000 đồng nếu diện tích vi phạm từ 01 héc ta trở lên.

Đáng chú ý hơn cả hình phạt tiền là biện pháp khắc phục hậu quả. Người vi phạm buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm. Trong trường hợp san lấp ao, điều này có nghĩa là bạn có thể bị buộc phải múc bỏ toàn bộ lượng đất đã san lấp để trả lại hiện trạng ao như cũ. Nếu không chấp hành, Nhà nước có thể thực hiện thu hồi đất theo quy định của pháp luật.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi tiến hành san lấp đất vườn ao, người dân nên chủ động liên hệ với Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Văn phòng đăng ký đất đai để được hướng dẫn thủ tục đăng ký biến động và đảm bảo phương án san lấp không vi phạm các quy định về bảo vệ địa hình và môi trường đất tại địa phương.