Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng thu nhập cho người nông dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và bảo vệ quỹ đất lúa, pháp luật Việt Nam đã ban hành những quy định rất chặt chẽ về điều kiện và trình tự thực hiện. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết và cập nhật nhất về các quy định này tính đến thời điểm năm 2021.

Cánh đồng lúa xanh mướt tại Việt Nam đang dần được chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý (ảnh minh họa)

1. Những yêu cầu và điều kiện bắt buộc khi chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Không phải mọi diện tích đất trồng lúa đều có thể tự ý chuyển đổi sang trồng các loại cây khác. Theo quy định tại khoản 1 Điều 56 Luật Trồng trọt 2018 và được hướng dẫn chi tiết tại khoản 1 Điều 13 Nghị định 94/2019/NĐ-CP, việc chuyển đổi phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Phù hợp với quy hoạch: Việc chuyển đổi phải nằm trong kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng của cấp có thẩm quyền phê duyệt (thường là UBND cấp huyện hoặc cấp tỉnh).
• Bảo vệ hạ tầng kỹ thuật: Không được làm hư hỏng công trình giao thông, công trình thủy lợi phục vụ trực tiếp cho việc trồng lúa của các hộ dân xung quanh.
• Khả năng phục hồi: Không làm mất đi các điều kiện để có thể trồng lúa trở lại khi cần thiết; không làm biến dạng mặt bằng, gây ô nhiễm hay thoái hóa đất.
• Quy định về nuôi trồng thủy sản kết hợp: Trường hợp chuyển sang trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản, người dân chỉ được sử dụng tối đa 20% diện tích đất để hạ thấp mặt bằng (đào ao, mương) với độ sâu không quá 120 cm so với mặt ruộng.

"Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa phải phù hợp với kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng của cấp có thẩm quyền phê duyệt; không làm mất đi các điều kiện để trồng lúa trở lại; không làm biến dạng mặt bằng, không gây ô nhiễm, thoái hóa đất trồng lúa; không làm hư hỏng công trình giao thông, công trình thủy lợi phục vụ trồng lúa."

2. Trình tự và thủ tục đăng ký chuyển đổi cơ cấu cây trồng năm 2021

Để việc chuyển đổi được coi là hợp pháp, người sử dụng đất cần thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương. Căn cứ khoản 3 Điều 13 Nghị định 94/2019/NĐ-CP, quy trình thực hiện như sau:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Người sử dụng đất (hộ gia đình, cá nhân hoặc tổ chức) chuẩn bị 01 bản đăng ký chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo Mẫu số 04.CĐ (ban hành kèm theo Nghị định 94/2019/NĐ-CP). Hồ sơ được nộp trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất.

Người dân thực hiện thủ tục đăng ký chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại UBND xã (ảnh minh họa)

Bước 2: Tiếp nhận và thẩm định hồ sơ

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được bản đăng ký, nếu hồ sơ không hợp lệ, UBND cấp xã phải thông báo và hướng dẫn người dân chỉnh sửa, bổ sung.

Bước 3: Trả kết quả

Nếu hồ sơ hợp lệ và phù hợp với kế hoạch chuyển đổi của địa phương, trong vòng 05 ngày làm việc, UBND cấp xã sẽ ghi ý kiến "Đồng ý cho chuyển đổi", đóng dấu vào bản đăng ký và gửi lại cho người sử dụng đất. Trường hợp từ chối, cơ quan này phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

3. Mức xử phạt vi phạm hành chính khi chuyển đổi sai quy định

Hành vi tự ý chuyển đổi cơ cấu cây trồng mà không đăng ký hoặc vi phạm các điều kiện cho phép sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định tại Điều 13 Nghị định 91/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Trường hợp có đủ điều kiện nhưng không đăng ký:

• Diện tích dưới 0,5 ha: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng.
• Diện tích từ 0,5 ha đến dưới 01 ha: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
• Diện tích từ 01 ha trở lên: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

Trường hợp vi phạm các yêu cầu, điều kiện chuyển đổi:

Nếu việc chuyển đổi làm biến dạng mặt bằng, gây ô nhiễm đất hoặc hư hỏng công trình thủy lợi, mức phạt sẽ cao hơn:

• Diện tích dưới 0,5 ha: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng.
• Diện tích từ 0,5 ha đến dưới 01 ha: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng.
• Diện tích từ 01 ha trở lên: Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.

Lưu ý: Mức phạt trên áp dụng cho cá nhân. Đối với tổ chức, mức phạt tiền sẽ bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng một hành vi vi phạm.

4. Lời khuyên pháp lý cho người nông dân

Để tránh những rủi ro pháp lý và thiệt hại về kinh tế, trước khi tiến hành chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa, bà con nông dân cần lưu ý:

1. Chủ động liên hệ với cán bộ địa chính xã để tìm hiểu về kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng của địa phương trong năm đó.
2. Tuyệt đối không tự ý đào ao, đắp đập làm thay đổi hiện trạng đất quá mức cho phép (20% diện tích).
3. Thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký để được pháp luật bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp hoặc khi thực hiện các chính sách hỗ trợ nông nghiệp của Nhà nước.

Trên đây là những thông tin chi tiết về điều kiện và thủ tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa áp dụng trong năm 2021. Nếu quý khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến lĩnh vực đất đai và trồng trọt, vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6192 để được các chuyên gia pháp lý tư vấn kịp thời.