Nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác hòa giải, đối thoại tại Tòa án, ngày 20/03/2018, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 55/TANDTC-PC. Văn bản này đưa ra những hướng dẫn cụ thể để các cấp Tòa án thống nhất tiêu chí xác định kết quả hòa giải, đối thoại thành, góp phần giảm bớt áp lực xét xử và giải quyết triệt để các mâu thuẫn trong nhân dân.

Nguyên tắc chung về xác định hòa giải thành, đối thoại thành

Theo hướng dẫn tại khoản 1 Điều 1 Công văn 55/TANDTC-PC, một vụ việc được coi là hòa giải thành hoặc đối thoại thành khi đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:

• Sau khi thụ lý: Thẩm phán tiến hành các thủ tục hòa giải, đối thoại theo quy định.
• Kết quả tích cực: Người khởi kiện tự nguyện rút đơn khởi kiện hoặc các đương sự thống nhất được phương án giải quyết toàn bộ vụ án.
• Hệ quả pháp lý: Tòa án không phải đưa vụ án ra xét xử công khai.

Cách tính cụ thể đối với vụ việc dân sự

Trong lĩnh vực dân sự, việc xác định hòa giải thành được căn cứ vào các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Cụ thể, các trường hợp sau được tính là hòa giải thành:

1. Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự

Khi các đương sự thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết toàn bộ vụ án và Thẩm phán ra quyết định công nhận sự thỏa thuận này theo quy định tại Điều 212 và Điều 213 của Bộ luật.

2. Nguyên đơn rút đơn khởi kiện sau khi hòa giải

Trường hợp sau khi hòa giải, nguyên đơn nhận thấy mâu thuẫn đã được giải quyết hoặc vì lý do khác mà rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện. Tòa án sẽ ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo điểm c khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

3. Đặc thù trong án ly hôn và hôn nhân gia đình

Đối với các vụ án ly hôn, tranh chấp nuôi con hoặc chia tài sản, tiêu chí hòa giải thành được mở rộng:

• Vợ chồng đoàn tụ: Sau khi hòa giải, nếu vợ chồng thống nhất đoàn tụ, đây được coi là trường hợp nguyên đơn rút đơn khởi kiện và tính là hòa giải thành.
• Thuận tình ly hôn: Nếu không đoàn tụ nhưng các bên thỏa thuận được việc ly hôn, nuôi con và chia tài sản, Tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn theo Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Tiêu chí xác định đối thoại thành trong vụ án hành chính

Trong tố tụng hành chính, khái niệm "đối thoại" được sử dụng thay cho "hòa giải". Luật Tố tụng Hành chính 2015 quy định hai trường hợp chính được xác định là đối thoại thành:

"a) Trường hợp qua đối thoại mà người khởi kiện rút đơn khởi kiện; Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án theo quy định tại Khoản 2 Điều 140 Luật Tố tụng hành chính năm 2015;"

Trường hợp thứ hai mang tính cam kết cao hơn: Sau khi đối thoại, người bị kiện (cơ quan hành chính hoặc người có thẩm quyền) ban hành quyết định hành chính mới hoặc thông báo chấm dứt hành vi bị khởi kiện. Khi đó, người khởi kiện rút đơn như đã cam kết, Tòa án sẽ ra quyết định công nhận kết quả đối thoại thành theo khoản 3 Điều 140 Luật Tố tụng Hành chính 2015.

Việc ban hành các tiêu chí này không chỉ giúp các Tòa án có cơ sở thống nhất trong việc báo cáo thống kê mà còn khuyến khích các bên tranh chấp lựa chọn phương thức giải quyết ôn hòa, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả xã hội.