Việc trẻ em sinh ra ở nước ngoài nhưng chưa được đăng ký khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền nước sở tại khi trở về Việt Nam cư trú là một tình huống pháp lý khá phổ biến. Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho trẻ, đặc biệt là quyền được khai sinh và có quốc tịch, cha mẹ cần nắm rõ các quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

1. Thẩm quyền và đối tượng đăng ký khai sinh

Theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, thẩm quyền đăng ký khai sinh trong trường hợp này thuộc về Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú của trẻ em. Điều kiện cần thiết là trẻ có cha hoặc mẹ (hoặc cả hai) là công dân Việt Nam và trẻ chưa được đăng ký khai sinh ở nước ngoài.

"1. Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú của trẻ em có cha hoặc mẹ hoặc cả cha và mẹ là công dân Việt Nam, thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài mà chưa được đăng ký khai sinh."

2. Thành phần hồ sơ cần chuẩn bị

Để quá trình thực hiện thủ tục diễn ra thuận lợi, người yêu cầu đăng ký khai sinh cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ sau:

• Tờ khai đăng ký khai sinh: Theo mẫu quy định của Bộ Tư pháp.
• Giấy chứng sinh: Hoặc các giấy tờ khác do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp xác nhận về việc trẻ em được sinh ra ở nước ngoài và quan hệ mẹ - con (nếu có).
• Giấy tờ chứng minh việc cư trú tại Việt Nam: Bao gồm hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế có dấu xác nhận nhập cảnh và văn bản xác nhận của cơ quan công an về việc trẻ đang cư trú tại Việt Nam (theo hướng dẫn tại Điều 6 Thông tư 15/2015/TT-BTP).
• Văn bản thỏa thuận lựa chọn quốc tịch: Đối với trường hợp trẻ có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là công dân nước ngoài.

3. Quy định về việc xác định cha, mẹ trên Giấy khai sinh

Một vấn đề thường gặp là việc ghi tên cha mẹ trong Giấy khai sinh. Điều này được điều chỉnh bởi Điều 88 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Cụ thể, con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân được coi là con chung của vợ chồng.

Trong trường hợp chưa xác định được cha, pháp luật Việt Nam vẫn đảm bảo quyền được khai sinh cho trẻ. Theo khoản 2 Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, các thông tin về họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con sẽ được xác định theo mẹ, và phần ghi về cha trong Giấy khai sinh sẽ được để trống.

4. Trình tự thực hiện và thời gian giải quyết

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện sẽ tiến hành kiểm tra. Nếu hồ sơ đầy đủ và chính xác, việc đăng ký sẽ được thực hiện ngay trong ngày làm việc. Công chức làm công tác hộ tịch sẽ ghi nội dung khai sinh vào Sổ hộ tịch, cùng người đi đăng ký khai sinh ký tên vào Sổ hộ tịch. Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ký và cấp Giấy khai sinh cho người yêu cầu.

Lưu ý quan trọng: Các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật sang tiếng Việt có chứng thực theo quy định của pháp luật Việt Nam trước khi sử dụng để thực hiện thủ tục hành chính.

Việc đăng ký khai sinh kịp thời không chỉ là nghĩa vụ của cha mẹ mà còn là hành động bảo vệ tương lai cho trẻ, giúp trẻ sớm ổn định cuộc sống và hưởng các quyền lợi về giáo dục, y tế tại Việt Nam.