Trong bối cảnh các quy định về an toàn cháy nổ ngày càng được siết chặt, việc bảo dưỡng hệ thống báo cháy và chữa cháy không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố sống còn đối với mọi doanh nghiệp. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, các tiêu chuẩn về bảo trì thiết bị đã có những thay đổi quan trọng mà chủ doanh nghiệp cần lưu ý.

Tầm quan trọng của việc bảo trì hệ thống PCCC định kỳ

Hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) thường ở trạng thái chờ trong thời gian dài. Nếu không được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên, các thiết bị như đầu báo khói, vòi phun sprinkler hay máy bơm chữa cháy có thể bị hỏng hóc, rỉ sét hoặc tê liệt đúng lúc cần thiết nhất. Theo quy định tại Nghị định 105/2025/NĐ-CP, người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn PCCC, trong đó việc bảo dưỡng định kỳ là bắt buộc.

Quy định về bảo dưỡng hệ thống báo cháy tự động

Hệ thống báo cháy phải đảm bảo khả năng phát hiện cháy nhanh chóng và chống nhiễu tốt. Theo tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, quy trình bảo dưỡng cần tập trung vào các hạng mục sau:

• Kiểm tra tủ trung tâm: Đảm bảo nguồn điện dự phòng (ắc quy) luôn sẵn sàng và các bo mạch không bị lỗi.
• Vệ sinh đầu báo: Các đầu báo khói, báo nhiệt cần được vệ sinh bụi bẩn định kỳ để tránh báo giả hoặc không nhạy khi có sự cố.
• Thử nghiệm thiết bị đầu ra: Kiểm tra chuông, đèn báo cháy và các thiết bị truyền tin báo cháy đến cơ quan chức năng.

Theo Điều 6 Thông tư 36/2025/TT-BCA, việc bảo quản, bảo dưỡng phương tiện PCCC phải được thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật và ghi chép đầy đủ vào sổ theo dõi.

Bảo trì hệ thống chữa cháy: Những điểm cần lưu ý

Hệ thống chữa cháy (vách tường, sprinkler, màng ngăn cháy...) cần được vận hành thử nghiệm để đánh giá áp lực nước và độ kín của đường ống. Đặc biệt, hệ thống máy bơm chữa cháy phải được khởi động định kỳ hàng tuần hoặc hàng tháng để đảm bảo không bị kẹt cánh bơm.

Tại Điều 19 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, pháp luật quy định rõ về trách nhiệm quản lý, bảo trì hệ thống trụ nước và máy bơm chữa cháy phục vụ công tác cứu hỏa tại cơ sở.

Tần suất bảo dưỡng định kỳ theo TCVN 3890:2023

Tiêu chuẩn TCVN 3890:2023 quy định cụ thể về tần suất kiểm tra, bảo dưỡng đối với từng loại thiết bị:

• Hệ thống báo cháy: Kiểm tra chức năng ít nhất 02 lần/năm. Bảo dưỡng toàn bộ hệ thống ít nhất 01 lần/năm.
• Hệ thống chữa cháy tự động: Kiểm tra định kỳ hàng quý và bảo dưỡng tổng thể hàng năm.
• Bình chữa cháy xách tay: Kiểm tra định kỳ hàng tháng về vị trí, niêm phong và áp suất.

"Người đứng đầu cơ sở phải tổ chức thực hiện việc kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ các phương tiện phòng cháy và chữa cháy đã trang bị theo quy định của tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hướng dẫn của nhà sản xuất."

Rủi ro khi không tuân thủ quy định bảo dưỡng

Việc lơ là trong công tác bảo trì không chỉ dẫn đến nguy cơ thiệt hại to lớn về người và tài sản khi có cháy xảy ra mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt với các hình thức xử phạt nặng. Theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP, hành vi bảo quản, bảo dưỡng hệ thống chữa cháy không đúng quy định có thể bị phạt tiền từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động nếu gây mất an toàn nghiêm trọng.

Doanh nghiệp nên chủ động ký hợp đồng với các đơn vị có đủ năng lực, chứng chỉ hành nghề về PCCC để thực hiện công tác bảo trì chuyên nghiệp, đảm bảo hệ thống luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất.