Kết hôn không chỉ là lời thề nguyện giữa hai người mà còn là một sự kiện pháp lý quan trọng, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Tuy nhiên, không phải cứ yêu nhau là có thể danh chính ngôn thuận trở thành vợ chồng trước pháp luật. Trong bối cảnh năm 2020, khi Nghị định 82/2020/NĐ-CP vừa chính thức có hiệu lực với những chế tài xử phạt nghiêm khắc, việc nắm vững các điều kiện kết hôn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Cặp đôi rạng rỡ khi hoàn tất thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước (ảnh minh họa)

1. Độ tuổi kết hôn: Nam từ đủ 20, Nữ từ đủ 18

Đây là điều kiện tiên quyết và phổ biến nhất. Theo quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên và nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên mới được phép kết hôn.

Cần lưu ý cách tính tuổi "đủ" được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP. Cụ thể, tuổi được xác định theo ngày, tháng, năm sinh. Nếu không xác định được ngày sinh thì tính từ ngày đầu tiên của tháng sinh; nếu không xác định được tháng sinh thì tính từ ngày đầu tiên của năm sinh.

Việc quy định độ tuổi này nhằm đảm bảo nam nữ đã phát triển đầy đủ về thể chất và tâm sinh lý, có khả năng tự lập và chịu trách nhiệm về quyết định xây dựng gia đình của mình.

2. Sự tự nguyện tuyệt đối từ hai phía

Hôn nhân phải dựa trên tình yêu và sự tự nguyện. Pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi cưỡng ép kết hôn hoặc lừa dối kết hôn. Sự tự nguyện ở đây bao gồm tự nguyện về ý chí (muốn kết hôn với đối phương) và tự nguyện về hành vi (trực tiếp đi đăng ký kết hôn).

Nếu một bên bị đe dọa, uy hiếp tinh thần hoặc bị lừa dối để xác lập quan hệ hôn nhân, việc kết hôn đó có thể bị Tòa án tuyên hủy. Đặc biệt, theo Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi cưỡng ép hoặc lừa dối kết hôn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.

3. Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự

Người kết hôn phải là người có khả năng nhận thức và làm chủ được hành vi của mình. Theo Bộ luật dân sự 2015, người mất năng lực hành vi dân sự là người bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi và đã có quyết định tuyên bố của Tòa án.

Vì kết hôn là một giao dịch dân sự đặc biệt, đòi hỏi sự bày tỏ ý chí minh mẫn, nên người mất năng lực hành vi dân sự không đủ điều kiện để đăng ký kết hôn. Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi cho chính họ và đảm bảo tính bền vững của gia đình.

Sự thấu hiểu và năng lực nhận thức là nền tảng cho một cuộc hôn nhân bền vững (ảnh minh họa)

4. Không thuộc các trường hợp bị cấm kết hôn

Đây là nhóm điều kiện nhằm bảo vệ đạo đức xã hội và duy trì nòi giống khỏe mạnh. Các trường hợp bị cấm bao gồm:

• Kết hôn giả tạo: Lợi dụng kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú hoặc mục đích khác mà không nhằm xây dựng gia đình. Mức phạt theo Nghị định 82/2020/NĐ-CP là từ 10 - 20 triệu đồng.
• Tảo hôn: Lấy vợ, lấy chồng khi chưa đủ tuổi. Hành vi tổ chức tảo hôn có thể bị phạt đến 5 triệu đồng và thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Vi phạm chế độ một vợ, một chồng: Người đang có vợ/chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác. Mức phạt hành chính từ 3 - 5 triệu đồng, nếu gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 3 năm theo Bộ luật hình sự 2015.
• Kết hôn cận huyết: Giữa những người cùng dòng máu trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha mẹ nuôi với con nuôi...

5. Nhà nước không thừa nhận hôn nhân đồng giới

Mặc dù Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã bỏ quy định "cấm" kết hôn giữa những người cùng giới tính, nhưng tại khoản 2 Điều 8 vẫn khẳng định: "Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính".

Điều này có nghĩa là những người đồng giới có thể tổ chức đám cưới, sống chung với nhau như vợ chồng, nhưng họ sẽ không được cấp Giấy chứng nhận kết hôn và không được pháp luật bảo vệ các quyền lợi về tài sản, thừa kế hay quan hệ nhân thân như các cặp đôi nam - nữ.

Việc hiểu rõ và tuân thủ các điều kiện kết hôn không chỉ giúp các cặp đôi tránh được những rắc rối pháp lý và các mức phạt hành chính nặng nề theo quy định mới nhất năm 2020, mà còn là bước đệm vững chắc để xây dựng một tổ ấm hạnh phúc, đúng pháp luật.