Khởi nghiệp trong ngành thời trang luôn là một hành trình đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức về mặt pháp lý. Một trong những câu hỏi đầu tiên mà bất kỳ chủ shop nào cũng phải đối mặt là: Nên đăng ký dưới hình thức Hộ kinh doanh hay Doanh nghiệp tư nhân? Lựa chọn này không chỉ ảnh hưởng đến thủ tục hành chính ban đầu mà còn quyết định trực tiếp đến nghĩa vụ thuế, khả năng mở rộng quy mô và trách nhiệm tài sản của chủ sở hữu.

Điểm tương đồng cốt lõi: Trách nhiệm vô hạn

Dù bạn chọn mô hình nào, có một đặc điểm chung quan trọng nhất cần lưu ý: Cả Hộ kinh doanh và Doanh nghiệp tư nhân đều không có tư cách pháp nhân. Điều này dẫn đến hệ quả pháp lý là chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với mọi hoạt động kinh doanh.

Nói cách khác, nếu shop thời trang phát sinh nợ nần hoặc thua lỗ vượt quá số vốn đầu tư ban đầu, chủ hộ hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân có nghĩa vụ dùng tài sản cá nhân (nhà cửa, xe cộ, tiền tiết kiệm riêng...) để thanh toán. Đây là rủi ro lớn nhất mà các nhà khởi nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng.

Sự khác biệt về quy mô và quản lý lao động

Tại thời điểm cuối năm 2020, theo quy định tại Nghị định 78/2015/NĐ-CP, Hộ kinh doanh bị giới hạn khá chặt chẽ về quy mô lao động. Cụ thể:

"Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dưới mười lao động và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh."

Theo khoản 3 Điều 66 Nghị định 78/2015/NĐ-CP, nếu hộ kinh doanh sử dụng từ 10 lao động trở lên thì bắt buộc phải đăng ký thành lập doanh nghiệp. Ngược lại, Doanh nghiệp tư nhân không bị hạn chế về số lượng lao động và có quyền mở thêm chi nhánh, văn phòng đại diện tại nhiều địa phương khác nhau.

Bài toán thuế và hóa đơn VAT: Nỗi lo của các chủ shop

Đối với các shop thời trang có đối tượng khách hàng là cá nhân, Hộ kinh doanh thường được ưu tiên vì chế độ thuế khoán đơn giản. Tuy nhiên, nếu shop muốn cung cấp đồng phục cho các công ty hoặc bán hàng vào các trung tâm thương mại lớn, việc không thể xuất hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) trực tiếp là một bất lợi lớn.

Về nghĩa vụ tài chính, Hộ kinh doanh nộp lệ phí môn bài dựa trên doanh thu hàng năm theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 139/2016/NĐ-CP. Đặc biệt, theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 139/2016/NĐ-CP, hộ kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống sẽ được miễn lệ phí môn bài.

Trong khi đó, Doanh nghiệp tư nhân được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp 2014 (và sắp tới là Luật Doanh nghiệp 2020 từ ngày 01/01/2021). Doanh nghiệp tư nhân có quyền xuất hóa đơn đỏ, nhưng phải thực hiện hệ thống sổ sách kế toán phức tạp hơn và chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thủ tục hành chính và khả năng chuyển nhượng

Hộ kinh doanh có quy trình thành lập cực kỳ đơn giản tại UBND cấp huyện, không cần con dấu và dễ dàng chấm dứt hoạt động. Tuy nhiên, điểm yếu chí mạng là Hộ kinh doanh không được phép chuyển nhượng cho người khác. Nếu bạn muốn bán lại shop thời trang đang ăn nên làm ra, bạn phải giải thể hộ cũ và người mua phải đăng ký hộ mới.

Ngược lại, chủ doanh nghiệp tư nhân theo Điều 191 Luật Doanh nghiệp 2020 có toàn quyền quyết định đối với mọi hoạt động và có thể bán doanh nghiệp của mình cho người khác, giúp bảo toàn giá trị thương hiệu đã xây dựng.

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi nào nên chọn mô hình nào?

Việc quyết định mô hình nào phụ thuộc vào chiến lược dài hạn của bạn:

• Nên chọn Hộ kinh doanh nếu: Bạn mở shop nhỏ, bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng, số lượng nhân viên ít (dưới 10 người) và muốn tối giản hóa các thủ tục thuế, kế toán.
• Nên chọn Doanh nghiệp tư nhân nếu: Bạn có kế hoạch xây dựng chuỗi cửa hàng, cần xuất hóa đơn VAT cho khách hàng tổ chức, hoặc có ý định huy động vốn và chuyển nhượng thương hiệu trong tương lai.

Lưu ý rằng, từ ngày 01/01/2021, khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020 vẫn giữ nguyên định nghĩa về doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Do đó, bản chất về trách nhiệm tài sản vẫn không thay đổi.

Hy vọng những phân tích trên sẽ giúp các chủ shop thời trang tương lai có cái nhìn thấu đáo để đặt nền móng vững chắc cho sự nghiệp kinh doanh của mình.