Trong bối cảnh năm học 2022-2023, vấn đề học phí và các khoản thu đầu năm luôn là tâm điểm chú ý của dư luận. Mặc dù Nhà nước đã có chính sách miễn học phí cho bậc tiểu học, nhưng thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục, phụ huynh vẫn phải đối mặt với danh sách dài các khoản đóng góp. Việc hiểu rõ quy định pháp luật không chỉ giúp phụ huynh bảo vệ quyền lợi tài chính mà còn góp phần minh bạch hóa môi trường giáo dục.

Môi trường giáo dục tiểu học cần sự minh bạch trong các khoản thu chi (ảnh minh họa)

1. Chính sách miễn học phí tiểu học theo Luật Giáo dục 2019

Căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 99 Luật Giáo dục 2019, Nhà nước khẳng định rõ quan điểm ưu tiên phổ cập giáo dục tiểu học thông qua chính sách tài chính:

"3. Học sinh tiểu học trong cơ sở giáo dục công lập không phải đóng học phí; ở địa bàn không đủ trường công lập, học sinh tiểu học trong cơ sở giáo dục tư thục được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng học phí, mức hỗ trợ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định."

Như vậy, cần phân biệt rõ hai trường hợp:

• Đối với trường công lập: Học sinh được miễn hoàn toàn học phí. Đây là quyền lợi mặc nhiên nhằm đảm bảo mọi trẻ em đều được đến trường.
• Đối với trường tư thục và dân lập: Phụ huynh vẫn phải đóng học phí theo mức thu do nhà trường tự xây dựng dựa trên đề án thành lập. Tuy nhiên, Nhà nước sẽ có cơ chế hỗ trợ một phần kinh phí này tùy theo điều kiện thực tế của từng địa phương.

Bên cạnh đó, Nghị định 81/2021/NĐ-CP cũng quy định chi tiết về lộ trình và cơ chế miễn giảm, đảm bảo tính thống nhất trên toàn quốc trong giai đoạn 2021-2026.

2. Các khoản thu được phép thực hiện trong nhà trường

Dù được miễn học phí, nhưng để duy trì các hoạt động bán trú, dịch vụ hỗ trợ và đảm bảo sức khỏe cho học sinh, nhà trường được phép thu các khoản sau:

2.1. Bảo hiểm y tế học sinh - Khoản thu bắt buộc

Theo Nghị định 146/2018/NĐ-CP, học sinh là đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm y tế. Trong năm 2022, mức đóng được tính bằng 4,5% mức lương cơ sở (1.490.000 đồng/tháng tại thời điểm đó). Đáng chú ý, học sinh được Nhà nước hỗ trợ 30% mức đóng, phụ huynh chỉ phải nộp 70% còn lại.

2.2. Tiền dạy thêm, học thêm trong nhà trường

Việc tổ chức dạy thêm phải tuân thủ nghiêm ngặt Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT. Mức thu tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh với nhà trường, nhằm chi trả thù lao cho giáo viên và chi phí vận hành (điện, nước, cơ sở vật chất). Tuy nhiên, đối với cấp tiểu học, việc dạy thêm học thêm bị hạn chế tối đa và chỉ được thực hiện trong một số trường hợp đặc thù theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Các buổi họp phụ huynh là nơi thống nhất các khoản thu tự nguyện (ảnh minh họa)

2.3. Các khoản thu dịch vụ phục vụ bán trú

Đây là các khoản thu thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh để phục vụ trực tiếp nhu cầu của học sinh, bao gồm:

• Tiền ăn bán trú, tiền chăm sóc bán trú.
• Tiền trang thiết bị phục vụ bán trú (chiếu, chăn, gối...).
• Tiền nước uống tinh khiết.
• Tiền vệ sinh trường lớp (nếu địa phương có quy định cho phép thu dịch vụ).

2.4. Kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh

Theo Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT, Ban đại diện cha mẹ học sinh được phép thu kinh phí để phục vụ các hoạt động của Ban. Tuy nhiên, khoản thu này phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, không được ấn định mức thu bình quân cho tất cả phụ huynh.

3. Những khoản thu 'biến tướng' bị nghiêm cấm

Để tránh tình trạng lạm thu, Điều 10 Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT quy định rõ Ban đại diện cha mẹ học sinh không được quyên góp các khoản sau:

• Bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường, bảo đảm an ninh nhà trường.
• Trông coi phương tiện tham gia giao thông của học sinh.
• Vệ sinh lớp học, vệ sinh trường.
• Khen thưởng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường.
• Mua sắm máy móc, trang thiết bị, đồ dùng dạy học cho trường, lớp học hoặc cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên nhà trường.
• Sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới các công trình của nhà trường.

Phụ huynh cần lưu ý rằng, mọi khoản đóng góp mang tính chất "tự nguyện" nhưng lại bị cào bằng hoặc ép buộc đều là vi phạm quy định pháp luật. Khi phát hiện các dấu hiệu lạm thu, phụ huynh có quyền yêu cầu nhà trường giải trình hoặc phản ánh lên cơ quan quản lý giáo dục cấp trên.

Việc nắm vững các quy định về học phí và các khoản thu trong trường tiểu học không chỉ giúp phụ huynh chủ động về tài chính mà còn là cách để giám sát, xây dựng một môi trường giáo dục lành mạnh, công bằng cho con em mình trong năm học 2022 và những năm tiếp theo.