Tổ chức Công đoàn đóng vai trò là "lá chắn" bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Tuy nhiên, xoay quanh việc tham gia và đóng đoàn phí, vẫn còn nhiều thắc mắc về tính tự nguyện cũng như các trường hợp được miễn trừ. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ những quy định mới nhất về vấn đề này.

Tham gia Công đoàn: Quyền lợi tự nguyện hay nghĩa vụ bắt buộc?

Nhiều người lao động thường băn khoăn liệu mình có bắt buộc phải gia nhập Công đoàn khi làm việc tại doanh nghiệp hay không. Theo quy định tại khoản 3 Điều 3 Bộ luật Lao động 2019, công đoàn cơ sở là tổ chức đại diện nhằm bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Tuy nhiên, việc gia nhập hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện.

Cụ thể, điểm c khoản 1 Điều 5 và khoản 1 Điều 170 Bộ luật Lao động 2019 khẳng định người lao động có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn. Điều này đồng nghĩa với việc không ai có quyền ép buộc bạn phải tham gia nếu bạn không muốn.

Đặc biệt, pháp luật nghiêm cấm người sử dụng lao động can thiệp vào quyền này. Nếu doanh nghiệp có hành vi ép buộc người lao động tham gia hoặc rời khỏi tổ chức công đoàn, họ có thể đối mặt với mức phạt hành chính từ 15 đến 30 triệu đồng theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 36 Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

4 trường hợp cụ thể được miễn đóng đoàn phí công đoàn

Đoàn phí công đoàn là khoản đóng góp của đoàn viên để duy trì hoạt động của tổ chức. Theo Điều 26 Luật Công đoàn 2012, chỉ những người là đoàn viên mới phải đóng khoản phí này. Tuy nhiên, ngay cả khi đã là đoàn viên, bạn vẫn được miễn đóng trong các trường hợp đặc biệt quy định tại khoản 6 Điều 23 Quyết định 1908/QĐ-TLĐ:

"6. Đoàn viên công đoàn hưởng trợ cấp Bảo hiểm xã hội từ 01 tháng trở lên, trong thời gian hưởng trợ cấp không phải đóng đoàn phí; đoàn viên công đoàn không có việc làm, không có thu nhập, nghỉ việc riêng từ 01 tháng trở lên không hưởng tiền lương, trong thời gian đó không phải đóng đoàn phí."

Như vậy, có 4 nhóm đối tượng được miễn trừ bao gồm:

• Đoàn viên đang hưởng trợ cấp BHXH: Áp dụng khi thời gian hưởng trợ cấp từ 01 tháng trở lên (ví dụ: nghỉ thai sản, ốm đau dài ngày).
• Đoàn viên không có việc làm: Trong giai đoạn thất nghiệp hoặc chờ việc.
• Đoàn viên không có thu nhập: Do các điều kiện khách quan dẫn đến mất nguồn thu.
• Đoàn viên nghỉ việc riêng không lương: Thời gian nghỉ từ 01 tháng trở lên.

Những đặc quyền thiết thực khi trở thành đoàn viên Công đoàn

Dù việc đóng đoàn phí là một nghĩa vụ nhỏ, nhưng đổi lại, người lao động nhận được rất nhiều quyền lợi to lớn được quy định tại Điều 2 Quyết định 174/QĐ-TLĐ:

Thứ nhất, bạn được bảo vệ pháp lý miễn phí. Khi xảy ra tranh chấp lao động hoặc bị xâm phạm quyền lợi, Công đoàn sẽ đại diện đứng ra thương lượng hoặc tham gia tố tụng tại tòa án để đòi lại công bằng cho bạn.

Thứ hai, là các chế độ phúc lợi và thăm hỏi. Đoàn viên thường xuyên được tổ chức thăm hỏi khi ốm đau, hiếu hỷ, hoặc nhận quà vào các dịp lễ, Tết. Ngoài ra, bạn còn được hưởng các ưu đãi từ đối tác của Công đoàn như giảm giá dịch vụ du lịch, mua sắm, giải trí.

Cuối cùng, Công đoàn là môi trường để bạn phát triển bản thân. Bạn được giới thiệu kết nạp Đảng nếu là đoàn viên ưu tú, được tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và đóng góp ý kiến xây dựng chính sách tại nơi làm việc.

Tóm lại, việc hiểu rõ các quy định về miễn đóng đoàn phí công đoàn không chỉ giúp người lao động tối ưu quyền lợi tài chính trong lúc khó khăn mà còn giúp họ yên tâm hơn khi tham gia vào tổ chức đại diện cho chính mình.