Trong không khí hối hả của những ngày cuối năm 2020, vấn đề lương tháng 13 đang trở thành tâm điểm chú ý của hàng triệu người lao động. Đây không chỉ là thành quả sau một năm cống hiến mà còn là nguồn tài chính quan trọng để chuẩn bị cho dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu sắp tới. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất pháp lý của khoản tiền này, đặc biệt là trong bối cảnh Bộ luật Lao động 2019 sắp chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021.

1. Lương tháng 13 là gì? Doanh nghiệp có bắt buộc phải chi trả?

Một thực tế khá bất ngờ là trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, cụ thể là Bộ luật Lao động 2012 (vẫn đang có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2020), hoàn toàn không có thuật ngữ "lương tháng 13". Đây thực chất là tên gọi phổ biến mà người lao động và doanh nghiệp tự đặt cho một khoản tiền thưởng cuối năm.

Về tính bắt buộc, pháp luật không cưỡng ép doanh nghiệp phải trả lương tháng 13 trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, khoản tiền này sẽ trở thành nghĩa vụ bắt buộc nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Được ghi nhận rõ ràng trong Hợp đồng lao động đã ký kết giữa hai bên.
• Được quy định trong Thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp.
• Được nêu cụ thể trong Quy chế thưởng do người sử dụng lao động ban hành hợp pháp.

Nếu đã có thỏa thuận hoặc quy định trong các văn bản nêu trên mà doanh nghiệp không thực hiện chi trả, người lao động có quyền khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động để bảo vệ quyền lợi của mình.

2. Phân biệt Lương tháng 13 và Tiền thưởng Tết theo quy định mới

Nhiều người thường đánh đồng lương tháng 13 chính là thưởng Tết. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, hai khoản này có sự khác biệt nhất định. Theo quy định tại Điều 103 Bộ luật Lao động 2012:

"1. Tiền thưởng là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động."

Đáng chú ý, từ ngày 01/01/2021, khi Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực, khái niệm về thưởng tại Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 đã được mở rộng hơn. Thưởng không chỉ là tiền mà còn có thể là tài sản hoặc các hình thức khác. Điều này đồng nghĩa với việc từ năm 2021, doanh nghiệp có thể thưởng Tết bằng hiện vật (sản phẩm của công ty, phiếu mua hàng...) thay vì chỉ bằng tiền mặt như trước đây.

3. Cách tính lương tháng 13 năm 2020 phổ biến nhất

Vì không có quy định cứng trong luật, cách tính lương tháng 13 sẽ phụ thuộc vào quy chế riêng của từng công ty. Thông thường, có hai cách tính phổ biến:

Cách 1: Tính theo mức lương bình quân

Nếu người lao động làm đủ 12 tháng trong năm dương lịch:

Lương tháng 13 = Mức lương bình quân của 12 tháng trong năm

Cách 2: Tính theo mức lương tháng 12

Nhiều doanh nghiệp áp dụng mức lương của tháng cuối cùng trong năm để làm căn cứ chi trả lương tháng 13 nhằm hỗ trợ tối đa cho người lao động trước kỳ nghỉ Tết.

Đối với những người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng, mức lương tháng 13 thường được tính theo tỷ lệ thời gian làm việc thực tế:

Lương tháng 13 = (Số tháng làm việc / 12) x Mức lương trung bình

4. Lương tháng 13 có phải đóng Bảo hiểm xã hội và Thuế TNCN?

Đây là thắc mắc của rất nhiều người lao động khi nhận bảng lương cuối năm. Căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành, câu trả lời như sau:

Về Bảo hiểm xã hội (BHXH)

Theo quy định tại Điều 89 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và hướng dẫn tại khoản 3 Điều 30 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH, tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc không bao gồm tiền thưởng theo quy định của pháp luật lao động.

Do đó, khoản tiền lương tháng 13 (bản chất là tiền thưởng) không phải trích đóng BHXH. Người lao động sẽ được nhận trọn vẹn khoản này mà không bị trừ 8% vào quỹ hưu trí, tử tuất.

Về Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)

Trái ngược với BHXH, lương tháng 13 lại là đối tượng chịu thuế TNCN. Theo Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (đã được sửa đổi, bổ sung), thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công là thu nhập chịu thuế.

Lương tháng 13 được chi trả vào tháng nào thì sẽ cộng gộp với tiền lương của tháng đó để tính thuế TNCN theo biểu thuế lũy tiến từng phần. Nếu tổng thu nhập sau khi trừ các khoản giảm trừ gia cảnh mà vẫn còn dương thì người lao động phải nộp thuế theo quy định.

Lời khuyên cho người lao động dịp cuối năm 2020

Trong bối cảnh năm 2020 đầy biến động do dịch bệnh, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh. Người lao động nên chủ động rà soát lại Hợp đồng lao động và trao đổi với bộ phận nhân sự để nắm bắt kế hoạch chi trả lương thưởng của đơn vị mình. Đồng thời, việc hiểu rõ các quy định về thuế và bảo hiểm sẽ giúp bạn tự tính toán được số tiền thực nhận, từ đó có kế hoạch chi tiêu Tết hợp lý và tiết kiệm.

Nếu bạn cần tư vấn chuyên sâu hơn về các tranh chấp liên quan đến tiền lương, thưởng, đừng ngần ngại liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.