Kể từ ngày 01/07/2023, cộng đồng kế toán và doanh nghiệp lại một lần nữa tất bật với việc triển khai chính sách giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 10% xuống còn 8% theo quy định tại Nghị định 44/2023/NĐ-CP. Tuy nhiên, do danh mục hàng hóa, dịch vụ không được giảm thuế khá phức tạp, tình trạng xuất nhầm hóa đơn 10% cho mặt hàng được giảm 8% đang diễn ra khá phổ biến.

Ma trận thuế suất 8% hay 10%: Nỗi lo của người làm kế toán

Khác với mong đợi về một chính sách giảm thuế đồng loạt, Nghị định 44/2023/NĐ-CP tiếp tục duy trì cơ chế loại trừ. Cụ thể, các nhóm ngành như viễn thông, hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, kim loại và sản phẩm từ kim loại đúc sẵn, sản phẩm khai khoáng (không kể khai thác than), than cốc, dầu mỏ tinh chế, sản phẩm hóa chất... vẫn phải áp dụng mức thuế suất 10%.

Việc phải rà soát hàng nghìn mã hàng hóa dựa trên mã số ngành kinh tế và mã HS tại các Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định là một thử thách cực lớn. Chỉ cần một chút nhầm lẫn trong việc đối chiếu, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng xuất hóa đơn sai thuế suất. Câu hỏi đặt ra là: Nếu đã lỡ xuất hóa đơn 10% trong khi đúng ra chỉ là 8%, doanh nghiệp phải xử lý thế nào để vừa đúng luật, vừa không bị cơ quan thuế 'tuýt còi'?

Quy trình 3 bước xử lý hóa đơn xuất nhầm thuế suất 10%

Căn cứ theo quy định tại khoản 5 Điều 1 Nghị định 44/2023/NĐ-CP, trường hợp cơ sở kinh doanh đã lập hóa đơn và đã kê khai theo mức thuế suất chưa được giảm (10%) thì người bán và người mua xử lý như sau:

"Trường hợp cơ sở kinh doanh đã lập hóa đơn và đã kê khai theo mức thuế suất hoặc mức tỷ lệ % để tính thuế giá trị gia tăng chưa được giảm theo quy định tại Nghị định này thì người bán và người mua phải lập biên bản hoặc có thỏa thuận bằng văn bản ghi rõ sai sót, đồng thời người bán lập hóa đơn điều chỉnh sai sót và giao hóa đơn điều chỉnh cho người mua. Căn cứ vào hóa đơn điều chỉnh, người bán kê khai điều chỉnh thuế đầu ra, người mua kê khai điều chỉnh thuế đầu vào (nếu có)."

Như vậy, kế toán cần thực hiện trình tự các bước cụ thể:

• Bước 1: Lập biên bản thỏa thuận: Người bán và người mua phải lập biên bản hoặc có văn bản thỏa thuận ghi rõ sai sót về thuế suất (từ 10% xuống 8%).
• Bước 2: Lập hóa đơn điều chỉnh: Người bán thực hiện lập hóa đơn điều chỉnh cho hóa đơn đã xuất sai. Lưu ý, việc lập hóa đơn điều chỉnh phải tuân thủ các quy định về hóa đơn điện tử tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP.
• Bước 3: Kê khai điều chỉnh: Sau khi có hóa đơn điều chỉnh, cả hai bên thực hiện kê khai điều chỉnh thuế đầu ra và đầu vào tương ứng vào kỳ tính thuế phát hiện sai sót.

Lưu ý đặc biệt đối với các loại vé in sẵn mệnh giá

Đối với các đơn vị sử dụng vé, tem, thẻ có in sẵn mệnh giá (như vé xe khách, vé tham quan...), khoản 6 Điều 1 Nghị định 44/2023/NĐ-CP cho phép tiếp tục sử dụng số lượng còn lại bằng cách đóng dấu giá đã giảm (giảm 2% hoặc giảm 20% mức tỷ lệ) bên cạnh tiêu thức giá in sẵn.

Xuất nhầm 10% thay vì 8% có bị xử phạt hành chính không?

Về mặt nguyên tắc, thuế VAT là thuế gián thu, người tiêu dùng cuối cùng là người chịu thuế. Việc doanh nghiệp xuất hóa đơn 10% thay vì 8% thực chất làm tăng số thuế nộp vào ngân sách nhà nước, do đó không gây thất thoát thuế. Tuy nhiên, điều này lại gây thiệt hại trực tiếp cho người mua hàng và đi ngược lại mục tiêu kích cầu tiêu dùng của Chính phủ.

Mặc dù hiện nay chưa có chế tài xử phạt riêng biệt cho việc 'quên' giảm thuế, nhưng nếu doanh nghiệp cố tình không thực hiện hoặc thực hiện sai lệch nhằm trục lợi, cơ quan thuế có thể xem xét xử lý theo các quy định về hành vi vi phạm quy định về hóa đơn hoặc hành vi khai sai căn cứ tính thuế theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

Lời khuyên cho doanh nghiệp: Để đảm bảo quyền lợi cho khách hàng và uy tín của doanh nghiệp, ngay khi phát hiện sai sót, kế toán nên chủ động liên hệ với khách hàng để thực hiện các thủ tục điều chỉnh theo đúng hướng dẫn nêu trên. Việc minh bạch trong hóa đơn chứng từ không chỉ giúp doanh nghiệp an toàn về mặt pháp lý mà còn là cách để giữ chân khách hàng trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.