Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu là yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty cổ phần có quy mô lớn. Chế độ doanh nghiệp ưu tiên (AEO) được ví như một tấm 'thẻ thông hành quyền lực', giúp hàng hóa của doanh nghiệp đi qua cửa khẩu nhanh chóng như đang đi trên 'luồng xanh'. Vậy làm thế nào để một công ty cổ phần có thể chạm tay vào những đặc quyền này?

1. Những đặc quyền 'vàng' khi trở thành doanh nghiệp ưu tiên

Theo quy định tại Điều 43 Luật Hải quan 2014, khi được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên, công ty cổ phần sẽ được hưởng các chế độ đãi ngộ đặc biệt sau:

• Miễn kiểm tra chứng từ, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa: Đây là ưu đãi lớn nhất giúp rút ngắn tối đa thời gian thông quan.
• Thông quan bằng tờ khai chưa hoàn chỉnh: Doanh nghiệp được phép thông quan hàng hóa trên cơ sở tờ khai hải quan chưa hoàn chỉnh hoặc chứng từ thay thế tờ khai hải quan.
• Ưu tiên khi thực hiện thủ tục về thuế: Được hoàn thuế trước, kiểm tra sau; được hưởng chế độ ưu tiên khi thực hiện các thủ tục về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật về thuế.
• Giảm thiểu hậu kiểm: Doanh nghiệp ưu tiên thường ít bị kiểm tra sau thông quan tại trụ sở cơ quan hải quan, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng.

2. Điều kiện khắt khe để được 'chọn mặt gửi vàng'

Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể dễ dàng đạt được danh hiệu này. Theo Điều 42 Luật Hải quan 2014 và hướng dẫn tại Thông tư 72/2015/TT-BTC, công ty cổ phần cần đáp ứng 06 nhóm điều kiện cốt lõi:

2.1. Điều kiện về tuân thủ pháp luật

Trong thời hạn 02 năm liên tục, doanh nghiệp không vi phạm các quy định của pháp luật về thuế, hải quan đến mức bị xử lý vi phạm hành chính với hình thức phạt tiền thuộc thẩm quyền của Cục trưởng Cục Hải quan hoặc tương đương trở lên.

2.2. Điều kiện về kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu

Đây là rào cản định lượng quan trọng nhất. Theo Điều 12 Thông tư 72/2015/TT-BTC:

• Doanh nghiệp đạt kim ngạch xuất nhập khẩu từ 100 triệu USD/năm trở lên.
• Đối với doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sản xuất tại Việt Nam: Kim ngạch từ 40 triệu USD/năm trở lên.
• Đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thủy sản sản xuất hoặc nuôi trồng tại Việt Nam: Kim ngạch từ 30 triệu USD/năm trở lên.

2.3. Hệ thống kiểm soát nội bộ và kế toán

Doanh nghiệp phải áp dụng các chuẩn mực kế toán theo quy định của Bộ Tài chính và có hệ thống kiểm soát nội bộ đủ mạnh để quản lý, giám sát, kiểm soát vận hành thực tế toàn bộ hoạt động của mình.

3. Hồ sơ và quy trình thẩm định thực tế

Khi đã tự tin đáp ứng đủ các điều kiện, công ty cổ phần cần chuẩn bị bộ hồ sơ gửi đến Tổng cục Hải quan. Thành phần hồ sơ bao gồm:

- Văn bản đề nghị áp dụng chế độ ưu tiên (Mẫu 01/DNUT);
- Báo cáo tài chính và báo cáo kiểm toán trong 02 năm tài chính liên tục gần nhất;
- Bản mô tả hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp;
- Các chứng chỉ chất lượng, bằng khen (nếu có).

Quy trình xử lý:

1. Tiếp nhận hồ sơ: Trong 05 ngày làm việc, Tổng cục Hải quan kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ.
2. Thẩm định thực tế: Đây là bước quan trọng nhất. Cơ quan hải quan sẽ trực tiếp đến trụ sở và nhà máy của doanh nghiệp để kiểm tra hệ thống kế toán, quy trình sản xuất và an ninh chuỗi cung ứng. Thời gian thẩm định tối đa là 30 ngày.
3. Ra quyết định: Nếu đạt yêu cầu, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan sẽ ký Quyết định công nhận doanh nghiệp ưu tiên. Quyết định này có hiệu lực trong 03 năm và sẽ được gia hạn nếu doanh nghiệp vẫn duy trì tốt các điều kiện.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc trở thành doanh nghiệp ưu tiên không chỉ là đích đến mà là một quá trình duy trì sự tuân thủ. Các công ty cổ phần nên chủ động rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ và thường xuyên cập nhật các quy định mới tại Thông tư 07/2019/TT-BTC để đảm bảo không bị đình chỉ chế độ ưu tiên đáng quý này.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ hoặc đánh giá các tiêu chí kim ngạch, hãy liên hệ với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để được hỗ trợ tối ưu nhất.