Trong bối cảnh hệ thống quản lý thuế Việt Nam đang bước vào giai đoạn hiện đại hóa mạnh mẽ theo lộ trình của Luật Quản lý thuế 2025, việc nâng cao chất lượng đội ngũ làm dịch vụ thuế là yêu cầu cấp thiết. Ngày 24/07/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 109/2026/TT-BTC quy định chi tiết về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế. Đây được xem là "kim chỉ nam" mới cho các đại lý thuế và cá nhân hành nghề trong lĩnh vực này.

1. Phạm vi điều chỉnh và các nội dung cốt lõi của Thông tư 109/2026/TT-BTC

Theo quy định tại Điều 1 của Thông tư 109/2026/TT-BTC, hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế được quản lý chặt chẽ thông qua ba trụ cột chính. Đầu tiên là việc đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn, đảm bảo người hành nghề có đủ kiến thức thực tế. Thứ hai là quy trình cập nhật kiến thức thường xuyên để bắt kịp các thay đổi chính sách. Cuối cùng là công tác kiểm tra, giám sát định kỳ đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ này.

Đối tượng áp dụng của Thông tư không chỉ dừng lại ở các đại lý thuế truyền thống mà còn mở rộng đến các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh dịch vụ thuế, người nộp thuế sử dụng dịch vụ, và cả các tổ chức xã hội nghề nghiệp liên quan. Điều này tạo ra một hệ sinh thái quản lý đồng bộ, minh bạch theo tinh thần của Nghị định 252/2026/NĐ-CP.

2. Tiêu chuẩn và quy trình đánh giá năng lực chuyên môn thuế

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 109/2026/TT-BTC là quy định về kỳ thi đánh giá năng lực. Để được tham gia, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về trình độ học vấn và năng lực hành vi dân sự.

2.1. Điều kiện dự thi đối với cá nhân

Người tham gia đánh giá có thể là công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam từ 12 tháng trở lên. Về bằng cấp, yêu cầu tối thiểu là tốt nghiệp đại học trở lên thuộc các chuyên ngành: Kinh tế, Thuế, Tài chính, Kế toán, Kiểm toán hoặc Luật. Đối với những người tốt nghiệp chuyên ngành khác, Thông tư yêu cầu tổng số đơn vị học trình của các môn liên quan đến kinh tế, tài chính, thuế phải đạt từ 7% trở lên trên tổng số học trình của cả khóa học.

2.2. Nội dung và hình thức đánh giá

Kỳ đánh giá bao gồm hai môn thi bắt buộc: Pháp luật về thuế và Kế toán. Môn Pháp luật về thuế tập trung vào các sắc thuế chủ chốt như GTGT, TNDN, TNCN, thuế tài nguyên và các quy định về quản lý thuế hiện hành. Trong khi đó, môn Kế toán yêu cầu kiến thức sâu về Luật kế toán 2015, các chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Hình thức thi linh hoạt, có thể thực hiện trên giấy hoặc máy tính với các dạng bài tự luận hoặc trắc nghiệm. Thời gian làm bài dao động từ 60 đến 180 phút tùy theo môn và hình thức thi, đảm bảo đánh giá toàn diện cả lý thuyết lẫn kỹ năng xử lý tình huống thực tế.

2.3. Cách tính điểm và bảo lưu kết quả

Để được công nhận đạt yêu cầu, thí sinh cần đạt từ 50 điểm trở lên (thang điểm 100) hoặc từ 5 điểm trở lên (thang điểm 10). Một ưu điểm lớn cho người dự thi là kết quả các môn đạt yêu cầu sẽ được bảo lưu trong vòng 36 tháng kể từ ngày công bố kết quả chính thức. Điều này giúp giảm bớt áp lực cho những người muốn hoàn thiện chứng chỉ hành nghề theo từng giai đoạn.

3. Các trường hợp được miễn môn đánh giá năng lực

Nhằm tạo điều kiện cho những người đã có kinh nghiệm lâu năm hoặc có các chứng chỉ chuyên môn tương đương, Điều 9 của Thông tư 109/2026/TT-BTC quy định cụ thể các trường hợp miễn thi:

• Miễn môn Pháp luật về thuế: Áp dụng cho những người có thời gian làm việc lâu năm trong ngành thuế, giữ các ngạch công chức thuế nhất định và không bị kỷ luật trong thời gian công tác.
• Miễn môn Kế toán: Dành cho người tốt nghiệp đại học chuyên ngành kế toán, kiểm toán và có ít nhất 60 tháng làm việc liên tục trong lĩnh vực này, hoặc những người đã đạt yêu cầu môn kế toán tại các kỳ thi cấp chứng chỉ kế toán viên, kiểm toán viên của Bộ Tài chính.
• Miễn cả hai môn: Ưu tiên cho những người đã sở hữu chứng chỉ kiểm toán viên (CPA) hoặc kế toán viên hành nghề, hoặc công chức thuế có thâm niên công tác từ 10 năm liên tục trở lên.

4. Hiệu lực thi hành và lưu ý cho người hành nghề

Thông tư 109/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực và thay thế hoàn toàn Thông tư 10/2021/TT-BTC.

Việc tuân thủ các quy định mới không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách để các đơn vị làm dịch vụ thuế khẳng định uy tín, bảo vệ quyền lợi tối đa cho khách hàng trong một môi trường pháp lý ngày càng chặt chẽ và minh bạch.