Trong thực tế đời sống, có không ít trường hợp công dân vì nhiều lý do khách quan hoặc chủ quan mà không đăng ký thường trú ở bất cứ nơi nào, dẫn đến tình trạng không xác định được nơi thường trú. Điều này gây ra rất nhiều khó khăn khi thực hiện các thủ tục hành chính, đặc biệt là việc xin cấp Chứng minh nhân dân (CMND) hoặc thẻ Căn cước công dân (CCCD). Vậy, pháp luật hiện hành quy định giải quyết vấn đề này như thế nào?

1. Đối tượng và nghĩa vụ cấp Chứng minh nhân dân theo quy định

Theo quy định tại Điều 3 Văn bản hợp nhất 03/VBHN-BCA (hợp nhất các Nghị định về Chứng minh nhân dân), đối tượng được cấp CMND bao gồm:

Công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên, đang cư trú trên lãnh thổ Việt Nam có nghĩa vụ đến cơ quan Công an nơi đăng ký hộ khẩu thường trú làm thủ tục cấp CMND theo quy định của Nghị định này.

Như vậy, về nguyên tắc chung, mỗi công dân chỉ được cấp một CMND và có một số CMND riêng. Việc làm thủ tục cấp mới, đổi hoặc cấp lại CMND thường gắn liền với nơi đăng ký hộ khẩu thường trú. Tại điểm a khoản 1 Điều 6 Văn bản này cũng nhấn mạnh nghĩa vụ của công dân phải xuất trình hộ khẩu thường trú khi làm thủ tục.

2. Giải pháp pháp lý khi không xác định được nơi thường trú

Vấn đề đặt ra là nếu một người không có nơi thường trú thì họ có bị tước bỏ quyền được cấp giấy tờ tùy thân hay không? Câu trả lời nằm ở quy định về nơi cư trú tại Điều 5 Nghị định 31/2014/NĐ-CP.

Theo đó, nơi cư trú của công dân là nơi thường trú hoặc nơi tạm trú. Tuy nhiên, đối với những trường hợp đặc biệt:

Trường hợp không xác định được nơi thường trú hoặc nơi tạm trú thì nơi cư trú của công dân là nơi người đó đang sinh sống và có xác nhận của Công an xã, phường, thị trấn.

Căn cứ vào quy định mang tính tháo gỡ này, người không xác định được nơi thường trú vẫn có thể xin cấp CMND/CCCD nếu có xác nhận của Công an cấp xã nơi họ đang thực tế sinh sống. Đây là một chính sách nhân văn nhằm đảm bảo mọi công dân đều có giấy tờ định danh để tham gia vào các giao dịch dân sự và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

3. Thủ tục cấp thẻ Căn cước công dân mới nhất (Tính đến 2018)

Hiện nay, tại nhiều địa phương, thẻ Căn cước công dân đã bắt đầu được triển khai để thay thế cho CMND mẫu cũ theo Luật Căn cước công dân 2014. Trình tự thực hiện cụ thể như sau:

• Bước 1: Công dân điền vào Tờ khai căn cước công dân theo mẫu quy định.
• Bước 2: Xuất trình các giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp hoặc giấy xác nhận của Công an xã, phường, thị trấn nơi đang sinh sống (đối với người không có hộ khẩu).
• Bước 3: Cán bộ cơ quan quản lý CCCD thực hiện chụp ảnh, thu thập vân tay và đặc điểm nhân dạng để in trên thẻ.
• Bước 4: Nhận giấy hẹn trả kết quả. Thời gian trả thẻ sẽ được ghi rõ trong giấy hẹn, thông thường công dân sẽ nhận thẻ tại nơi làm thủ tục hoặc đăng ký nhận qua đường bưu điện (có trả phí).

4. Lời khuyên pháp lý

Việc không có giấy tờ tùy thân sẽ khiến bạn gặp rất nhiều rắc rối trong việc khám chữa bệnh, mở tài khoản ngân hàng hay ký kết hợp đồng lao động. Do đó, nếu bạn đang rơi vào tình trạng không có hộ khẩu, hãy chủ động liên hệ với Công an cấp xã nơi mình đang cư trú để được hướng dẫn làm thủ tục xác nhận nơi ở và tiến hành cấp thẻ Căn cước công dân càng sớm càng tốt.

Ngoài ra, cần lưu ý rằng việc sử dụng CMND quá hạn hoặc không thực hiện cấp đổi khi có thay đổi thông tin có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về an ninh trật tự.