Tranh chấp đất đai luôn là một trong những vấn đề pháp lý phức tạp và kéo dài nhất tại Việt Nam. Khi các biện pháp hòa giải tại cơ sở không mang lại kết quả, khởi kiện tại Tòa án thường là lựa chọn cuối cùng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Tuy nhiên, một trong những rào cản khiến nhiều người e ngại chính là chi phí tố tụng. Vậy trong bối cảnh năm 2025, khi Luật Đất đai 2024 đã đi vào cuộc sống, mức án phí và tạm ứng án phí được quy định như thế nào?

1. Nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí và án phí tranh chấp đất đai

Theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự, chi phí để Tòa án giải quyết một vụ án bao gồm nhiều khoản, trong đó quan trọng nhất là án phí. Để vụ án được thụ lý, người khởi kiện thường phải thực hiện nghĩa vụ nộp một khoản tiền trước, gọi là tạm ứng án phí.

Thời hạn và thủ tục nộp tạm ứng án phí

Căn cứ quy định tại Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, quy trình thụ lý vụ án diễn ra như sau:

“1. Sau khi nhận đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo, nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì Thẩm phán phải thông báo ngay cho người khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí trong trường hợp họ phải nộp tiền tạm ứng án phí.

2. Thẩm phán dự tính số tiền tạm ứng án phí, ghi vào giấy báo và giao cho người khởi kiện để họ nộp tiền tạm ứng án phí. Trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận được giấy báo của Tòa án về việc nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và nộp cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí.”

Lưu ý quan trọng: Nếu quá thời hạn 07 ngày nêu trên mà bạn không nộp biên lai cho Tòa án (trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan), Tòa án sẽ trả lại đơn khởi kiện và vụ án không được giải quyết.

Ai là người có nghĩa vụ nộp tiền?

• Tạm ứng án phí: Thông thường, nguyên đơn (người đi kiện) là người phải nộp khoản này để Tòa án bắt đầu làm việc.
• Án phí cuối cùng: Sau khi có bản án, người thua kiện sẽ phải chịu án phí. Nếu Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn, bị đơn sẽ phải hoàn trả lại số tiền án phí mà nguyên đơn đã tạm ứng.

2. Cách tính mức án phí tranh chấp đất đai mới nhất năm 2025

Mức án phí không cố định mà phụ thuộc vào tính chất của vụ tranh chấp: có giá ngạch hay không có giá ngạch. Quy định này được nêu rõ tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Trường hợp 1: Vụ án không có giá ngạch

Đây là trường hợp tranh chấp mà Tòa án chỉ xem xét quyền sử dụng đất thuộc về ai, không yêu cầu định giá tài sản hoặc chia tài sản theo phần. Ví dụ: Tranh chấp đòi lại đất cho mượn, cho ở nhờ mà không yêu cầu thanh toán giá trị đất.

• Mức án phí sơ thẩm: 300.000 đồng.
• Mức tạm ứng án phí: 300.000 đồng.

Trường hợp 2: Vụ án có giá ngạch

Trường hợp này xảy ra khi các bên tranh chấp về giá trị quyền sử dụng đất hoặc yêu cầu chia tài sản chung là quyền sử dụng đất. Mức án phí sẽ được tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị tài sản tranh chấp.

Ví dụ minh họa: Ông A khởi kiện tranh chấp mảnh đất trị giá 1,5 tỷ đồng. Mức án phí sẽ là: 36.000.000 + (3% x 700.000.000) = 57.000.000 đồng. Số tiền tạm ứng án phí ông A phải nộp ban đầu là 50% mức án phí dự tính, tương đương 28.500.000 đồng.

3. Các trường hợp được miễn, giảm án phí

Pháp luật Việt Nam luôn có những chính sách nhân văn dành cho các đối tượng yếu thế. Theo Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, những trường hợp sau đây được miễn nộp tiền tạm ứng án phí, án phí:

• Người nghèo theo chuẩn nghèo của Chính phủ.
• Người cao tuổi (từ đủ 60 tuổi trở lên).
• Người có công với cách mạng.
• Người khuyết tật theo quy định của pháp luật.
• Đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Để được hưởng quyền lợi này, đương sự phải có đơn đề nghị kèm theo các giấy tờ chứng minh (như sổ hộ nghèo, thẻ căn cước, giấy xác nhận khuyết tật...) nộp cho Tòa án xem xét.

4. Lời khuyên pháp lý khi chuẩn bị khởi kiện

Việc nắm rõ mức án phí giúp bạn chủ động về mặt tài chính và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định theo đuổi vụ kiện. Ngoài án phí, bạn cũng cần dự trù các chi phí khác như: phí đo đạc, định giá tài sản, phí công chứng tài liệu và đặc biệt là thù lao luật sư nếu bạn cần sự hỗ trợ chuyên nghiệp.

Với sự thay đổi của Luật Đất đai 2024, các quy định về bảng giá đất và phương pháp định giá đã có nhiều cập nhật, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định giá trị tài sản tranh chấp và từ đó ảnh hưởng đến mức án phí bạn phải nộp.

Nếu bạn còn băn khoăn về cách tính án phí hoặc cần tư vấn sâu hơn về hồ sơ khởi kiện tranh chấp đất đai, đừng ngần ngại liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời, tránh những sai sót đáng tiếc dẫn đến việc bị trả lại đơn hoặc kéo dài thời gian giải quyết.