Trong bối cảnh giao thương ngày càng phát triển, việc xác lập các thỏa thuận thông qua nhiều hình thức khác nhau đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, không ít cá nhân và doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trước câu hỏi: Liệu một lời hứa, một cái bắt tay hay một tin nhắn có đủ sức nặng pháp lý để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp? Hiểu rõ về hình thức hợp đồng không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ mà còn là lá chắn an toàn cho mọi giao dịch dân sự và lao động trong năm 2026.

1. Hình thức hợp đồng: Phương tiện truyền tải ý chí pháp lý

Về bản chất, hình thức hợp đồng là cách thức thể hiện sự thỏa thuận giữa các bên, là cái "vỏ" chứa đựng nội dung ý chí mà các bên muốn xác lập. Theo quy định chung, hợp đồng có thể được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.

Tuy nhiên, sự tự do về hình thức không phải là tuyệt đối. Đối với một số loại giao dịch đặc thù, pháp luật bắt buộc phải tuân thủ những hình thức nghiêm ngặt như văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nếu vi phạm các quy định này, hợp đồng có nguy cơ bị tuyên bố vô hiệu, dẫn đến những thiệt hại kinh tế khôn lường.

2. Các hình thức giao kết hợp đồng lao động năm 2026

Trong quan hệ lao động, hình thức hợp đồng đóng vai trò then chốt trong việc xác lập quyền và nghĩa vụ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Căn cứ theo Bộ luật Lao động 2019, các bên có thể lựa chọn các hình thức sau:

• Hợp đồng lao động bằng văn bản: Đây là hình thức phổ biến và an toàn nhất, ghi nhận đầy đủ các điều khoản về tiền lương, thời giờ làm việc và bảo hiểm.
• Hợp đồng lao động điện tử: Được thực hiện dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định về giao dịch điện tử. Hình thức này có giá trị pháp lý tương đương với văn bản giấy, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
• Hợp đồng lao động bằng lời nói: Chỉ được áp dụng đối với các công việc có thời hạn dưới 01 tháng, trừ một số trường hợp đặc biệt.

Theo quy định tại Điều 14 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động được giao kết thông qua một trong các hình thức nêu trên. Tuy nhiên, đối với người giúp việc gia đình hoặc người lao động dưới 15 tuổi, việc giao kết bằng văn bản là bắt buộc.

3. Hợp đồng dân sự: Khi nào lời nói có hiệu lực?

Trong đời sống thường ngày, chúng ta thực hiện hàng chục giao dịch dân sự khác nhau. Theo Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể tại Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.

Hợp đồng bằng lời nói (Hợp đồng miệng)

Hình thức này thường áp dụng cho các giao dịch đơn giản, giá trị thấp hoặc giữa những người có sự tin tưởng tuyệt đối. Ưu điểm là nhanh gọn, nhưng nhược điểm chí mạng là khó chứng minh khi có tranh chấp. Để bảo vệ mình, các bên nên có người làm chứng hoặc ghi âm lại nội dung thỏa thuận.

Hợp đồng bằng văn bản và thông điệp dữ liệu

Đây là hình thức chuẩn mực cho các giao dịch quan trọng như mua bán nhà đất, vay mượn tài sản lớn. Văn bản có thể là giấy viết tay hoặc văn bản điện tử. Lưu ý rằng, giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu được coi là giao dịch bằng văn bản.

Hợp đồng bằng hành vi cụ thể

Ví dụ điển hình là việc bạn mua hàng tại siêu thị hoặc rút tiền tại cây ATM. Hành vi thanh toán và nhận hàng chính là bằng chứng cho việc hợp đồng đã được giao kết và thực hiện xong ngay lập tức.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Dù pháp luật cho phép đa dạng hình thức, nhưng để đảm bảo an toàn pháp lý tối đa trong năm 2026, người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên hình thức văn bản hoặc hợp đồng điện tử có chữ ký số. Đối với các giao dịch bắt buộc phải công chứng như chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tuyệt đối không được sử dụng giấy viết tay để tránh rủi ro hợp đồng vô hiệu.