Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, hình thức làm việc tự do (Freelancer) ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với sự tự do về thời gian và không gian làm việc là trách nhiệm pháp lý về thuế mà nhiều cá nhân vẫn còn lúng túng. Đặc biệt, từ năm 2020, các quy định về mức giảm trừ gia cảnh đã có sự thay đổi quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp của người lao động.

1. Thu nhập từ công việc tự do có phải chịu thuế TNCN không?

Theo quy định tại Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi các Luật về thuế 2014), thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công đều thuộc diện thu nhập chịu thuế.

Đối với Freelancer, thu nhập thường được chi trả dưới dạng thù lao thực hiện hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng khoán việc. Tùy vào tính chất công việc và mức thu nhập, cá nhân có thể thuộc một trong hai trường hợp:

• Cá nhân kinh doanh: Nếu hoạt động có tính chất thường xuyên, có đăng ký kinh doanh.
• Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công: Nếu thực hiện các công việc theo đơn đặt hàng của tổ chức, cá nhân khác mà không đăng ký kinh doanh.

2. Ngưỡng thu nhập phải nộp thuế TNCN từ năm 2020

Một điểm mới quan trọng mà người làm tự do cần lưu ý là Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14 đã điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2020 như sau:

"1. Mức giảm trừ đối với đối tượng nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm);
2. Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng."

Như vậy, nếu bạn là Freelancer độc thân và không có người phụ thuộc, chỉ khi thu nhập trung bình tháng vượt quá 11 triệu đồng (sau khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc nếu có), bạn mới bắt đầu phải nộp thuế TNCN.

3. Thủ tục đăng ký mã số thuế cá nhân cho Freelancer

Để thực hiện nghĩa vụ thuế, trước hết bạn cần có mã số thuế (MST) cá nhân. Theo hướng dẫn tại khoản 9 Điều 7 Thông tư 95/2016/TT-BTC, hồ sơ đăng ký thuế bao gồm:

• Tờ khai đăng ký thuế: Mẫu số 05-ĐK-TCT ban hành kèm theo Thông tư 95/2016/TT-BTC.
• Giấy tờ tùy thân: Bản sao không yêu cầu chứng thực Thẻ căn cước công dân hoặc Giấy chứng minh nhân dân còn hiệu lực.

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, bạn nộp trực tiếp tại Chi cục Thuế nơi thường trú hoặc tạm trú. Theo Luật Quản lý thuế 2019, thời gian giải quyết hồ sơ chậm nhất là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

4. Cách thức khai thuế và nộp thuế

Thông thường, đối với các hợp đồng dịch vụ có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên mỗi lần chi trả, tổ chức chi trả thu nhập sẽ có trách nhiệm khấu trừ 10% thuế TNCN trước khi trả cho bạn (trừ trường hợp bạn làm cam kết thu nhập thấp theo mẫu 02/CK-TNCN ban hành kèm theo Thông tư 92/2015/TT-BTC).

Cuối năm, bạn có trách nhiệm tự quyết toán thuế với cơ quan thuế nếu có số thuế nộp thừa muốn hoàn lại hoặc có số thuế nộp thiếu. Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn tối ưu hóa được thu nhập thực tế của mình.

Trên đây là những hướng dẫn cơ bản dành cho cá nhân làm công việc tự do về thuế TNCN tại thời điểm cuối năm 2020. Do quy định pháp luật về thuế thường xuyên có sự cập nhật, quý khách nên tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc liên hệ cơ quan thuế địa phương để được hướng dẫn cụ thể cho trường hợp riêng của mình.