Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp phụ nữ Việt Nam mang thai và sinh con với người nước ngoài trong khi người này vẫn đang trong tình trạng hôn nhân hợp pháp tại quốc gia của họ. Điều này dẫn đến những lo lắng về quyền lợi của đứa trẻ, đặc biệt là việc đăng ký khai sinh và xác định họ tên cho con. Dưới đây là những phân tích chuyên sâu dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2019.

Quyền được khai sinh của trẻ em - Không phân biệt hoàn cảnh

Trước hết, cần khẳng định rằng mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam hoặc có cha, mẹ là công dân Việt Nam đều có quyền được khai sinh, bất kể mối quan hệ giữa cha và mẹ có được pháp luật công nhận hay không. Theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015:

"Cá nhân có quyền được khai sinh."

Vì người cha nước ngoài hiện đang có vợ và chưa ly hôn, nên theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, mối quan hệ giữa bạn và người này không được coi là hôn nhân hợp pháp. Tuy nhiên, điều này không tước đi quyền được có một danh tính pháp lý của đứa trẻ.

Quy định về họ của trẻ khi chưa xác định được cha

Trong trường hợp thông thường, nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh mà người cha không xuất hiện hoặc không làm thủ tục nhận con, đứa trẻ sẽ được đăng ký theo diện "chưa xác định được cha". Khi đó:

• Phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh sẽ được để trống.
• Họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của người mẹ.

Thủ tục nhận cha, con kết hợp đăng ký khai sinh có yếu tố nước ngoài

Để đứa trẻ được mang họ của người cha nước ngoài và có tên cha trong Giấy khai sinh, người cha phải thực hiện thủ tục nhận cha, con. Theo quy định tại Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ kết hợp giải quyết việc nhận cha, mẹ, con và đăng ký khai sinh.

Thẩm quyền giải quyết và hồ sơ cần chuẩn bị

Do có yếu tố nước ngoài (người cha là người nước ngoài), thẩm quyền giải quyết không thuộc về UBND cấp xã mà thuộc về UBND cấp huyện nơi người mẹ cư trú. Căn cứ Điều 35 Luật Hộ tịch 2014, bạn cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

1. Tờ khai: Theo mẫu quy định về đăng ký khai sinh và đăng ký nhận cha, mẹ, con.
2. Giấy chứng sinh: Do cơ sở y tế nơi trẻ sinh ra cấp. Nếu sinh ra ngoài cơ sở y tế thì phải có văn bản xác nhận của người làm chứng hoặc giấy cam đoan về việc sinh.
3. Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con: Đây là điều kiện tiên quyết. Chứng cứ có thể là kết quả giám định ADN hoặc các văn bản, đồ vật, thư từ khác chứng minh mối quan hệ huyết thống.
4. Giấy tờ tùy thân của cha và mẹ: Hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu của người cha (phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng); Chứng minh nhân dân/Thẻ căn cước công dân của người mẹ.

Những lưu ý quan trọng về mặt pháp lý

Việc người cha đang có gia đình tại nước ngoài có thể gây ra một số phức tạp về mặt hành chính, nhưng không ngăn cản quyền nhận con. Tuy nhiên, cần lưu ý:

• Hợp pháp hóa lãnh sự: Các giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp cho người cha phải được hợp pháp hóa lãnh sự để có giá trị sử dụng tại Việt Nam.
• Sự tự nguyện: Việc nhận cha, con phải dựa trên sự tự nguyện và không có tranh chấp. Nếu có tranh chấp, thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Tòa án.
• Quốc tịch của con: Nếu muốn con mang quốc tịch nước ngoài theo cha, cha mẹ cần có văn bản thỏa thuận về việc chọn quốc tịch cho con tại thời điểm đăng ký khai sinh.

Tóm lại, dù người yêu bạn chưa ly hôn, con bạn vẫn hoàn toàn có quyền mang họ cha nếu thực hiện đúng và đủ các bước nhận cha, con kết hợp khai sinh tại UBND cấp huyện. Việc nắm vững quy định tại Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn sẽ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng cho bé ngay từ khi chào đời.