Phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc luôn là một trong những trụ cột then chốt bảo đảm quyền bình đẳng học tập của mọi công dân, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Theo quy định tại Nghị định 353/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chính sách đối với trẻ em trong diện phổ cập giáo dục mầm non, học sinh diện giáo dục bắt buộc cũng như người học chương trình xóa mù chữ đã được quy định chi tiết và đồng bộ với tinh thần của Luật Giáo dục 2019. Việc nắm rõ các chính sách hỗ trợ học phí, chi phí học tập và điều kiện công nhận đạt chuẩn sẽ giúp các bậc phụ huynh chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng cho con em mình.

1. Chính sách hỗ trợ toàn diện đối với trẻ em mầm non từ 5 đến 6 tuổi

Theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư và bảo đảm cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên nhằm thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi trên phạm vi toàn quốc. Giai đoạn từ 5 đến 6 tuổi là thời điểm mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng tâm lý và kỹ năng vững chắc trước khi trẻ bước vào lớp 1.

Căn cứ điểm a khoản 4 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP, trẻ em trong độ tuổi phổ cập giáo dục mầm non từ 5 đến 6 tuổi được hưởng hệ thống chính sách ưu đãi trọng tâm bao gồm:

• Chính sách miễn, giảm và hỗ trợ học phí: Trẻ em theo học tại các cơ sở giáo dục mầm non công lập và dân lập/tư thục được hưởng mức miễn, giảm hoặc hỗ trợ đóng học phí theo khung tiêu chuẩn của Nhà nước, bảo đảm không trẻ nào bị bỏ lại phía sau do hoàn cảnh kinh tế gia đình.
• Chính sách hỗ trợ chi phí học tập: Các khoản trợ cấp trực tiếp phục vụ mua sắm đồ dùng học tập, học liệu, sách vở và thiết bị giáo dục phù hợp với lứa tuổi mầm non.
• Các chính sách ưu đãi bổ sung: Bao gồm các hỗ trợ dành riêng cho trẻ em khuyết tật, trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, trợ cấp tiền ăn trưa và bảo trợ xã hội theo pháp luật chuyên ngành.

Chính sách này không chỉ giảm bớt gánh nặng tài chính đáng kể cho các hộ gia đình ở khu vực nông thôn và miền núi, mà còn khuyến khích tối đa tỷ lệ phụ huynh đưa trẻ đến lớp đúng độ tuổi quy định.

2. Quyền lợi và chế độ dành cho học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc

Một trong những điểm cốt lõi của hệ thống pháp luật giáo dục Việt Nam là xác định rõ ranh giới và trách nhiệm đối với cấp học bắt buộc. Căn cứ Điều 1 và khoản 2 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP, giáo dục bắt buộc bao gồm hai cấp học: giáo dục tiểu học và giáo dục trung học cơ sở.

Theo khoản 1 Điều 3 của Nghị định này, hoàn thành giáo dục bắt buộc là việc người học trong độ tuổi theo quy định hoàn thành toàn bộ chương trình giáo dục tiểu học và chương trình giáo dục trung học cơ sở. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm mạng lưới trường lớp, thiết bị dạy học và đội ngũ nhà giáo để mọi công dân trong độ tuổi đều có cơ hội tiếp cận và hoàn thành chương trình.

Về quyền lợi thụ hưởng, điểm a khoản 4 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP khẳng định học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được hưởng chế độ hỗ trợ bình đẳng:

• Được miễn toàn bộ học phí đối với cấp tiểu học công lập theo tinh thần của Luật Giáo dục 2019 và lộ trình miễn, giảm học phí cho cấp trung học cơ sở;
• Được hỗ trợ chi phí mua sắm sách giáo khoa, đồng phục, đồ dùng học tập thiết yếu;
• Hưởng chế độ học bổng chính sách, hỗ trợ phương tiện đi lại hoặc chỗ ở bán trú/nội trú đối với học sinh ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

3. Chính sách hỗ trợ thiết thực đối với người học chương trình xóa mù chữ

Xóa mù chữ không chỉ là nhiệm vụ giáo dục đơn thuần mà còn là giải pháp xã hội sâu sắc nhằm xây dựng xã hội học tập suốt đời. Khoản 3 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP quy định rõ Nhà nước bảo đảm nguồn lực triển khai xóa mù chữ gắn liền với sự phát triển của hệ thống giáo dục thường xuyên.

Nhà nước đặc biệt ưu tiên hỗ trợ cho các đối tượng và địa bàn sau:

1. Địa bàn sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực miền núi;
2. Địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bãi ngang ven biển, hải đảo;
3. Những cá nhân có hoàn cảnh yếu thế, khuyết tật hoặc gặp rào cản đặc biệt trong việc tiếp cận cơ hội học tập ban đầu.

Căn cứ điểm b khoản 4 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP, người tham gia học xóa mù chữ được cấp phát miễn phí tài liệu, giáo trình, học liệu, đồ dùng học tập cá nhân cùng các điều kiện cơ sở vật chất cần thiết khác phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách nhà nước tại từng địa phương.

4. Chế độ đãi ngộ đối với giáo viên và lực lượng trực tiếp tham gia phổ cập

Để bảo đảm chất lượng giảng dạy và duy trì bền vững sĩ số lớp học, chế độ đãi ngộ dành cho đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đóng vai trò quyết định. Theo điểm c khoản 4 Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP, các lực lượng tham gia bao gồm:

• Đội ngũ nhà giáo trực tiếp giảng dạy tại các điểm trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung tâm học tập cộng đồng;
• Cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục phụ trách công tác phổ cập;
• Người được cơ quan có thẩm quyền giao hoặc huy động tham gia công tác điều tra, vận động trẻ đến trường, đứng lớp xóa mù chữ hoặc bổ túc văn hóa.

Nhóm đối tượng trên được hưởng đầy đủ chế độ phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp lưu động, tiền làm thêm giờ và các đãi ngộ theo vị trí việc làm và địa bàn công tác quy định tại pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và lao động.

5. Tiêu chuẩn đánh giá và công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non 5 đến 6 tuổi

Điều 12 Nghị định 353/2026/NĐ-CP thiết lập bộ tiêu chuẩn cụ thể để kiểm tra, đánh giá và công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 đến 6 tuổi theo ba cấp độ:

Tiêu chuẩn đối với cá nhân

Trẻ em từ 5 đến 6 tuổi được công nhận đạt chuẩn khi hoàn thành trọn vẹn Chương trình giáo dục mầm non theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đạt các chỉ số phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.

Tiêu chuẩn đối với cấp xã (phường, thị trấn)

• Tỷ lệ huy động trẻ: Đạt ít nhất 95% số trẻ em từ 5 đến 6 tuổi trên địa bàn đến lớp; đối với các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, tỷ lệ huy động phải đạt ít nhất 90%.
• Tỷ lệ hoàn thành chương trình: Hằng năm có ít nhất 85% trẻ em 5 đến 6 tuổi hoàn thành Chương trình giáo dục mầm non; đối với xã đặc biệt khó khăn đạt ít nhất 80%.

Tiêu chuẩn đối với cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương

Để được công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 đến 6 tuổi ở cấp tỉnh, địa phương đó phải bảo đảm có ít nhất 90% số đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc được cấp có thẩm quyền công nhận đạt chuẩn.

Lời khuyên pháp lý cho phụ huynh khi đăng ký hưởng chế độ

Phụ huynh có con trong độ tuổi từ 5 đến 6 tuổi hoặc thuộc diện phổ cập giáo dục bắt buộc cần chủ động liên hệ với ban giám hiệu nhà trường và Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú để nộp hồ sơ xin miễn, giảm học phí hoặc hỗ trợ chi phí học tập vào đầu năm học. Việc hoàn tất đầy đủ giấy tờ chứng minh hoàn cảnh (nếu thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo, dân tộc thiểu số hoặc khuyết tật) là căn cứ quan trọng để cơ quan tài chính địa phương giải ngân kịp thời quyền lợi hỗ trợ.