An ninh mạng Việt Nam: 3 Lực lượng nòng cốt bảo vệ không gian số quốc gia

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành chiến trường mới của các mối đe dọa an ninh, việc xây dựng và củng cố lực lượng bảo vệ an ninh mạng là nhiệm vụ tối quan trọng đối với mọi quốc gia. Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật đã định hình rõ ràng các lực lượng nòng cốt, tạo nên một "lá chắn thép" vững chắc để bảo vệ chủ quyền số và an toàn thông tin quốc gia. Vậy, những lực lượng này bao gồm những ai, nhiệm vụ của họ là gì và cơ chế phối hợp hoạt động ra sao để đảm bảo hiệu quả tối ưu?

1. Ba trụ cột chính của lực lượng bảo vệ an ninh mạng Việt Nam

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng bảo vệ an ninh mạng tại Việt Nam được tổ chức thành ba nhóm chính, mỗi nhóm có vai trò và chức năng riêng biệt nhưng cùng hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng:

• Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng: Đây là nòng cốt, được bố trí tại các cơ quan trọng yếu của nhà nước.
• Lực lượng thường trực bảo vệ an ninh mạng: Đảm bảo hoạt động liên tục tại các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức quản lý hệ thống thông tin quan trọng.
• Lực lượng dự bị bảo vệ an ninh mạng: Bao gồm các tổ chức, cá nhân có năng lực chuyên môn, sẵn sàng huy động khi cần thiết.

Sự phân chia này không chỉ tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo ra một hệ thống phòng thủ đa tầng, linh hoạt trước các mối đe dọa ngày càng tinh vi.

2. Lực lượng chuyên trách: Nòng cốt của an ninh mạng quốc gia

2.1. Vị trí và vai trò chiến lược

Là "xương sống" của hệ thống phòng thủ, lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng được bố trí tại Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, theo quy định của Luật An ninh mạng 2025 và các văn bản pháp luật liên quan. Điều này khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của lực lượng này trong việc bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng.

2.2. Nhiệm vụ đa dạng và trọng yếu

Theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng chuyên trách có các nhiệm vụ chính sau:

• Tham mưu chính sách: Xây dựng các chính sách, pháp luật về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các dự án công nghệ chiến lược.
• Quản lý nhà nước: Thực hiện quản lý nhà nước trong các lĩnh vực an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Triển khai biện pháp bảo vệ: Áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu và dữ liệu cá nhân.
• Phòng ngừa và xử lý: Chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hoạt động xâm phạm an ninh mạng trong phạm vi thẩm quyền.
• Điều phối và ứng cứu: Điều phối, kiểm tra, hướng dẫn, huấn luyện, diễn tập và ứng cứu sự cố an ninh mạng.
• Hợp tác quốc tế: Thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế về an ninh mạng.

2.3. Đảm bảo điều kiện hoạt động

Để lực lượng chuyên trách hoạt động hiệu quả, khoản 3 Điều 5 Nghị định 329/2026/NĐ-CP quy định rõ về việc ưu tiên bảo đảm biên chế, vị trí việc làm, điều kiện làm việc, trang thiết bị chuyên dùng và đào tạo chuyên sâu. Đồng thời, lực lượng này còn được hưởng các chính sách đãi ngộ đặc biệt để thu hút nhân tài, đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực.

3. Lực lượng thường trực: Giám sát và bảo vệ liên tục

3.1. Bố trí linh hoạt theo quy mô và tính chất

Lực lượng thường trực bảo vệ an ninh mạng được bố trí rộng khắp tại các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, cũng như các bộ phận thực hiện nhiệm vụ thường trực tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Việc bố trí này căn cứ vào quy mô, tính chất, mức độ quan trọng của hệ thống thông tin, quy mô dữ liệu, và các yếu tố rủi ro an ninh mạng.

3.2. Các hình thức tổ chức đa dạng

Theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng thường trực có thể được tổ chức theo một hoặc kết hợp nhiều hình thức:

• Bố trí đơn vị hoặc bộ phận chuyên trách.
• Bố trí nhân sự chuyên trách.
• Thuê tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ an ninh mạng để hỗ trợ.

Đặc biệt, các cơ quan, tổ chức quản lý hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia bắt buộc phải có bộ phận hoặc nhân sự chuyên trách.

3.3. Nhiệm vụ bảo vệ toàn diện

Nhiệm vụ của lực lượng thường trực, được quy định tại khoản 4 Điều 6 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, bao gồm:

• Bảo vệ an ninh mạng cho hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý.
• Quản lý rủi ro, giám sát an ninh mạng, kiểm soát truy cập và phân quyền.
• Tham mưu báo cáo sự cố, ứng cứu và khắc phục sự cố an ninh mạng.
• Kiểm tra, đánh giá việc tuân thủ quy định về bảo vệ an ninh mạng.
• Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện, diễn tập bảo vệ an ninh mạng.
• Trao đổi thông tin, dữ liệu với lực lượng chuyên trách.

4. Lực lượng dự bị: Nguồn lực bổ sung linh hoạt

4.1. Thành phần và nguyên tắc hoạt động

Lực lượng dự bị bảo vệ an ninh mạng bao gồm các tổ chức, cá nhân có năng lực, kinh nghiệm, nhân lực, phương tiện, thiết bị, giải pháp kỹ thuật phù hợp, được lập danh sách và huy động tham gia theo điểm c khoản 1 Điều 30 Luật An ninh mạng 2025. Đây không phải là lực lượng chuyên trách hay thường trực, mà hoạt động trên cơ sở tự nguyện, không làm phát sinh biên chế hay thẩm quyền công vụ.

4.2. Các hoạt động tham gia

Theo khoản 4 Điều 7 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng dự bị có thể tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng như:

• Tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật, nghiên cứu, phát triển giải pháp.
• Hỗ trợ kiểm tra, đánh giá, phát hiện lỗ hổng bảo mật, mã độc.
• Hỗ trợ ứng phó, khắc phục sự cố an ninh mạng, phân tích dữ liệu điện tử.
• Hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn kiến thức, kỹ năng.

4.3. Trách nhiệm và cơ chế huy động

Tổ chức, cá nhân thuộc lực lượng dự bị có trách nhiệm thực hiện đúng phạm vi, nội dung được giao và tuân thủ các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân. Việc huy động được thực hiện theo chương trình, kế hoạch, hợp đồng hoặc thỏa thuận hợp pháp, đảm bảo đúng thẩm quyền và mục đích. Trong trường hợp khẩn cấp, việc huy động chuyên gia và trưng dụng thiết bị được thực hiện theo Điều 39 Luật An ninh mạng 2025.

5. Cơ chế phối hợp: Sức mạnh tổng hợp bảo vệ không gian mạng

5.1. Nguyên tắc phối hợp chặt chẽ

Sự phối hợp giữa các lực lượng bảo vệ an ninh mạng là yếu tố then chốt để tạo nên sức mạnh tổng hợp. Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, nguyên tắc phối hợp bao gồm:

• Kịp thời, hiệu quả, đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền.
• Chia sẻ thông tin có kiểm soát, đúng mục đích, đúng đối tượng.
• Thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật, hợp đồng, thỏa thuận, xác định rõ trách nhiệm và yêu cầu bảo mật.

5.2. Nội dung và hình thức phối hợp

Nội dung phối hợp rất đa dạng, từ trao đổi thông tin, dữ liệu đến tham gia xử lý tình huống nguy hiểm, ứng cứu sự cố, triển khai biện pháp bảo vệ, đào tạo, tập huấn và nghiên cứu. Các hình thức phối hợp bao gồm phối hợp theo yêu cầu (khi có chỉ đạo hoặc đề nghị) và phối hợp không theo yêu cầu (trên cơ sở trao đổi, chia sẻ thông tin và hiệp đồng tác chiến).

5.3. Vai trò chủ trì của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng

Đặc biệt, khoản 3 Điều 9 Nghị định 329/2026/NĐ-CP quy định rõ vai trò chủ trì của Bộ Công an trong việc triển khai công tác bảo vệ an ninh mạng trên phạm vi toàn quốc, phối hợp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng chủ trì bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin quân sự. Bộ Công an cũng chịu trách nhiệm thiết lập và duy trì cơ chế, hệ thống điều phối chung giữa các lực lượng, đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong công tác bảo vệ an ninh mạng quốc gia.

Kết luận

Hệ thống lực lượng bảo vệ an ninh mạng tại Việt Nam, với ba trụ cột chuyên trách, thường trực và dự bị, cùng cơ chế phối hợp chặt chẽ, đang ngày càng được hoàn thiện để đối phó với những thách thức phức tạp trên không gian mạng. Sự đầu tư vào nguồn nhân lực, công nghệ và cơ chế pháp lý là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc bảo vệ an ninh quốc gia, dữ liệu cá nhân và duy trì một không gian mạng an toàn, lành mạnh cho mọi công dân và tổ chức.