Chế độ ốm đau là một trong những chính sách an sinh xã hội cốt lõi, mang tính nhân văn sâu sắc nhằm hỗ trợ, bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải biến cố về sức khỏe hoặc phải nghỉ việc để chăm sóc con nhỏ bị ốm đau. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải người lao động nào cũng nắm rõ các quy định pháp lý để tự tính toán chính xác số tiền trợ cấp mà mình được hưởng từ quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Để giúp người lao động và bộ phận nhân sự (HR) tại các doanh nghiệp dễ dàng thực hiện việc này, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết toàn bộ quy định, điều kiện, công thức tính toán chế độ ốm đau áp dụng trong năm 2020, đồng thời cung cấp File Excel tự động tính toán chuẩn xác nhất.

1. Đối tượng được áp dụng chế độ ốm đau năm 2020

Căn cứ theo quy định tại Điều 24 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối tượng được hưởng chế độ ốm đau là người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm:

• Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng;
• Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng;
• Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và viên chức;
• Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;
• Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.

2. Điều kiện hưởng chế độ ốm đau năm 2020

Theo quy định tại Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động thuộc các đối tượng nêu trên được hưởng chế độ ốm đau khi đáp ứng một trong các điều kiện sau:

• Bản thân bị ốm đau, tai nạn mà không phải là tai nạn lao động phải nghỉ việc và có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền theo quy định của Bộ Y tế.
• Phải nghỉ việc để chăm sóc con dưới 07 tuổi bị ốm đau và có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền.

Lưu ý quan trọng: Pháp luật loại trừ, không giải quyết chế độ ốm đau đối với các trường hợp sau:

• Người lao động bị ốm đau, tai nạn phải nghỉ việc do tự hủy hoại sức khỏe, do say rượu hoặc sử dụng chất ma túy, tiền chất ma túy theo danh mục do Chính phủ quy định.
• Người lao động nghỉ việc điều trị lần đầu do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• Người lao động bị ốm đau, tai nạn trong thời gian đang nghỉ phép hằng năm, nghỉ việc riêng, nghỉ không hưởng lương theo quy định của pháp luật lao động; nghỉ việc hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.

3. Thời gian tối đa được hưởng chế độ ốm đau

Thời gian nghỉ hưởng chế độ ốm đau trong một năm được tính theo ngày làm việc, không kể ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần theo quy định.

3.1. Đối với trường hợp ốm đau thông thường

Thời gian tối đa hưởng chế độ trong năm được quy định cụ thể tùy thuộc vào điều kiện làm việc và thời gian đóng BHXH của người lao động:

• Làm việc trong điều kiện bình thường:
  • Nghỉ tối đa 30 ngày nếu đã đóng BHXH dưới 15 năm;
  • Nghỉ tối đa 40 ngày nếu đã đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm;
  • Nghỉ tối đa 60 ngày nếu đã đóng BHXH từ đủ 30 năm trở lên.
• Làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, hoặc làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên:
  • Nghỉ tối đa 40 ngày nếu đã đóng BHXH dưới 15 năm;
  • Nghỉ tối đa 50 ngày nếu đã đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm;
  • Nghỉ tối đa 70 ngày nếu đã đóng BHXH từ đủ 30 năm trở lên.

3.2. Đối với trường hợp mắc bệnh cần chữa trị dài ngày

Đối với người lao động mắc bệnh thuộc Danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày do Bộ Y tế ban hành, thời gian hưởng chế độ được tính như sau:

• Tối đa 180 ngày trong một năm (tính cả ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần).
• Trường hợp đã hưởng hết 180 ngày mà vẫn tiếp tục điều trị thì được hưởng tiếp chế độ ốm đau với mức thấp hơn nhưng thời gian hưởng tối đa bằng thời gian đã đóng BHXH.

3.3. Thời gian nghỉ khi con ốm đau

Thời gian tối đa hưởng chế độ khi con ốm đau trong một năm cho mỗi con được xác định căn cứ vào độ tuổi của con:

• Tối đa 20 ngày làm việc nếu con dưới 03 tuổi.
• Tối đa 15 ngày làm việc nếu con từ đủ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi.

4. Công thức tính mức hưởng trợ cấp ốm đau chi tiết năm 2020

Mức hưởng trợ cấp ốm đau được thực hiện theo quy định tại Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH.

4.1. Công thức tính trợ cấp ốm đau thông thường và con ốm

Mức hưởng trợ cấp ốm đau của một ngày được tính bằng 75% mức tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc chia cho 24 ngày. Công thức cụ thể:

Mức hưởng trợ cấp = (Tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ / 24 ngày) x 75% x Số ngày nghỉ việc được hưởng chế độ

Lưu ý: Số ngày nghỉ việc được hưởng chế độ ốm đau không bao gồm ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết, ngày nghỉ hằng tuần.

Sử dụng File Excel giúp tự động hóa việc tính toán chế độ ốm đau nhanh chóng và chính xác (ảnh minh họa)

4.2. Công thức tính trợ cấp đối với bệnh dài ngày

Mức hưởng trợ cấp đối với bệnh cần chữa trị dài ngày được chia làm hai giai đoạn:

• Trong 180 ngày đầu: Mức hưởng mỗi tháng bằng 75% mức tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc. Mức hưởng một ngày được tính bằng mức hưởng tháng chia cho 30 ngày.
• Sau khi hết hạn 180 ngày: Nếu vẫn tiếp tục điều trị, mức hưởng được tính theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với thời gian đóng BHXH như sau:
  • Hưởng 65% mức tiền lương đóng BHXH tháng liền kề trước khi nghỉ nếu đã đóng BHXH từ đủ 30 năm trở lên;
  • Hưởng 55% mức tiền lương đóng BHXH tháng liền kề trước khi nghỉ nếu đã đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm;
  • Hưởng 50% mức tiền lương đóng BHXH tháng liền kề trước khi nghỉ nếu đã đóng BHXH dưới 15 năm.

Công thức tính mức hưởng tháng sau 180 ngày:

Mức hưởng trợ cấp tháng = Tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ x Tỷ lệ hưởng (65% hoặc 55% hoặc 50%)

5. Tải File Excel tính tiền hưởng chế độ ốm đau tự động năm 2020

Để giảm thiểu sai sót thủ công và tiết kiệm thời gian cho người lao động cũng như bộ phận kế toán, nhân sự, chúng tôi cung cấp File Excel được thiết lập sẵn toàn bộ công thức tính toán tự động theo đúng quy định pháp luật hiện hành.

>>> TẢI FILE EXCEL TÍNH CHẾ ĐỘ ỐM ĐAU TỰ ĐỘNG TẠI ĐÂY

Hướng dẫn các bước sử dụng File Excel:

1. Bước 1: Nhập mức tiền lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc vào ô tương ứng.
2. Bước 2: Nhập số ngày nghỉ việc thực tế của người lao động (lưu ý loại trừ các ngày nghỉ lễ, Tết, ngày nghỉ hằng tuần đối với trường hợp ốm thông thường).
3. Bước 3: Hệ thống Excel sẽ tự động áp dụng công thức và hiển thị chính xác số tiền trợ cấp ốm đau mà người lao động được nhận tại ô kết quả cuối cùng.

6. Hồ sơ và thủ tục nhận tiền trợ cấp ốm đau năm 2020

Để được giải quyết chi trả tiền trợ cấp ốm đau, người lao động cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và nộp cho người sử dụng lao động (doanh nghiệp) trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc.

6.1. Thành phần hồ sơ yêu cầu

• Đối với điều trị nội trú: Bản chính hoặc bản sao Giấy ra viện của người lao động hoặc của con dưới 07 tuổi. Trường hợp chuyển tuyến điều trị thì có thêm bản sao Giấy chuyển tuyến hoặc Giấy chuyển viện.
• Đối với điều trị ngoại trú: Bản chính Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH. Trường hợp cả cha và mẹ đều nghỉ việc để chăm sóc con ốm thì hồ sơ của người thứ hai là giấy xác nhận của người sử dụng lao động nơi người thứ nhất nghỉ việc.
• Trường hợp điều trị ở nước ngoài: Bản dịch tiếng Việt được chứng thực của giấy tờ khám bệnh, chữa bệnh do cơ sở y tế nước ngoài cấp.

6.2. Trình tự và thời hạn giải quyết

• Bước 1: Người lao động nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động.
• Bước 2: Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ từ người lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm lập danh sách (Mẫu 01B-HSB) và nộp toàn bộ hồ sơ cho cơ quan BHXH quận/huyện nơi đóng bảo hiểm.
• Bước 3: Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ lệ lệ từ người sử dụng lao động, cơ quan BHXH phải giải quyết và tổ chức chi trả tiền trợ cấp cho người lao động.

Việc nắm vững cách tính toán và chuẩn bị hồ sơ chuẩn xác không chỉ giúp người lao động bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của mình mà còn giúp doanh nghiệp thực hiện đúng, đủ trách nhiệm đối với người lao động trong năm 2020.