Trong thực tế đời sống, tranh chấp đất đai là một trong những loại hình tranh chấp phức tạp và kéo dài nhất. Khi quyền lợi bị xâm phạm, người dân thường có tâm lý nôn nóng, muốn tận dụng mọi con đường pháp lý để bảo vệ tài sản của mình. Câu hỏi đặt ra là: Liệu chúng ta có thể thực hiện song song việc vừa gửi đơn khiếu nại đến cơ quan hành chính, vừa nộp đơn khởi kiện ra Tòa án hay không?

Hiểu đúng về bản chất của khiếu nại và khởi kiện

Trước hết, cần phân biệt rõ hai hình thức này để tránh nhầm lẫn trong quá trình thực hiện thủ tục. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Khiếu nại 2011:

Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước... khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật.

Trong khi đó, khởi kiện tranh chấp đất đai là việc đưa vụ việc ra Tòa án nhân dân để giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự. Đây là hai con đường độc lập nhưng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau trong hệ thống giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.

Luật Đất đai 2024: Không được phép "bắt cá hai tay"

Căn cứ theo quy định tại Điều 236 Luật Đất đai 2024, sau khi đã hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã mà không thành, các bên tranh chấp có quyền lựa chọn phương thức giải quyết. Tuy nhiên, pháp luật quy định tính duy nhất trong việc lựa chọn hình thức giải quyết tại một thời điểm.

1. Đối với trường hợp có giấy tờ hợp lệ

Nếu đương sự có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ, Sổ hồng) hoặc một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024, thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân. Lúc này, việc khiếu nại hành chính thường chỉ áp dụng đối với các quyết định hoặc hành vi của cán bộ trong quá trình thực hiện thủ tục, chứ không phải để giải quyết nội dung tranh chấp đất đai giữa các bên.

2. Đối với trường hợp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất

Đây là trường hợp người dân thường lúng túng nhất. Theo Luật Đất đai 2024, đương sự chỉ được lựa chọn một trong hai hình thức:

• Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền.
• Khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Việc thực hiện đồng thời cả hai thủ tục sẽ dẫn đến tình trạng chồng chéo thẩm quyền. Nếu Tòa án thụ lý vụ án mà phát hiện vụ việc đang được cơ quan hành chính giải quyết (hoặc ngược lại), một trong hai cơ quan sẽ phải đình chỉ giải quyết để chờ kết quả của cơ quan kia hoặc yêu cầu người dân rút đơn.

Tại sao không nên thực hiện song song?

Việc cố tình vừa khiếu nại vừa khởi kiện không giúp vụ việc được giải quyết nhanh hơn mà trái lại còn gây ra nhiều hệ lụy:

• Lãng phí nguồn lực: Bạn phải chuẩn bị hai bộ hồ sơ, đóng án phí và các lệ phí liên quan ở cả hai nơi.
• Mâu thuẫn quyết định: Nếu hai cơ quan cùng ra quyết định với nội dung khác nhau, việc thi hành án sẽ trở nên bế tắc.
• Kéo dài thời gian: Các cơ quan sẽ mất thời gian xác minh xem bên kia đã thụ lý hay chưa, dẫn đến việc đùn đẩy trách nhiệm.

Lời khuyên từ chuyên gia: Trước khi quyết định, bạn nên đánh giá kỹ hồ sơ pháp lý của mình. Nếu có chứng cứ mạnh và muốn một bản án có tính cưỡng chế cao, Tòa án là lựa chọn tối ưu. Nếu muốn giải quyết nhanh gọn thông qua sự can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước, hãy chọn con đường khiếu nại hành chính. Tuy nhiên, tuyệt đối không nên thực hiện cả hai cùng lúc để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có.