Trong đời sống xã hội, việc lập di chúc không chỉ đơn thuần là phân chia tài sản mà còn là cách để thể hiện trách nhiệm và tình cảm của người quá cố đối với những người thân yêu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có rất nhiều bản di chúc bị tuyên vô hiệu hoặc gây ra những tranh chấp kéo dài chỉ vì không đáp ứng đúng các quy định khắt khe của pháp luật. Vậy làm thế nào để một bản di chúc có giá trị pháp lý cao nhất? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

1. Di chúc là gì và những nội dung "xương sống" không thể thiếu

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc được định nghĩa là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Đây là một giao dịch dân sự đơn phương, chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập di chúc qua đời.

Một bản di chúc hợp pháp cần phải đảm bảo các nội dung cơ bản sau:

• Thời gian lập: Phải ghi rõ ngày, tháng, năm lập di chúc để xác định năng lực hành vi của người lập tại thời điểm đó.
• Thông tin cá nhân: Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản.
• Chi tiết di sản: Di sản để lại và nơi có di sản (ví dụ: sổ đỏ số bao nhiêu, tài khoản ngân hàng nào...).
• Ý chí của người lập: Việc phân chia di sản cho từng người, các điều kiện kèm theo (nếu có).

"Điều 624. Di chúc
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết."

2. Điều kiện để người lập di chúc được coi là hợp pháp

Không phải ai cũng có quyền tự do lập di chúc mà không có sự ràng buộc. Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015 phân loại điều kiện lập di chúc theo độ tuổi:

• Người thành niên: Phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép.
• Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Đặc biệt, hình thức của di chúc cũng đóng vai trò quyết định. Theo Điều 627, di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

3. Những người "không tên" vẫn được hưởng thừa kế: Quyền lợi không thể tước bỏ

Đây là một trong những quy định mang tính nhân văn sâu sắc của pháp luật Việt Nam nhằm bảo vệ những người thân thiết nhất của người quá cố. Tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, ngay cả khi họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất đó:

1. Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
2. Con thành niên mà không có khả năng lao động.

Quy định này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản hoặc người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.

4. Di chúc có cần công chứng, chứng thực không?

Pháp luật không bắt buộc mọi loại di chúc đều phải công chứng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan và tránh việc giả mạo, việc công chứng hoặc chứng thực là vô cùng cần thiết. Các hình thức di chúc phổ biến bao gồm:

• Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng: Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc.
• Di chúc bằng văn bản có người làm chứng: Nếu người lập di chúc không tự viết được thì có thể nhờ người khác viết, nhưng phải có ít nhất là hai người làm chứng.
• Di chúc có công chứng hoặc chứng thực: Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng tại các Văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã.

Lưu ý quan trọng về di chúc miệng: Chỉ được lập khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Sau 03 tháng, nếu người lập di chúc còn sống và minh mẫn thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

5. Các mẫu di chúc thông dụng và lưu ý khi soạn thảo

Khi soạn thảo di chúc, bạn cần lưu ý không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu. Nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc. Trường hợp có tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa đó.

Việc chuẩn bị một bản di chúc kỹ lưỡng không chỉ là bảo vệ tài sản mà còn là để lại sự bình yên cho những người ở lại. Nếu bạn còn băn khoan về các thủ tục pháp lý, hãy liên hệ với các chuyên gia luật để được tư vấn cụ thể nhất.