Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hiểu rõ vai trò của các cơ quan đại diện ngoại giao và lãnh sự là vô cùng cần thiết đối với mỗi công dân khi ra nước ngoài học tập, làm việc hay du lịch. Tuy nhiên, không ít người vẫn còn nhầm lẫn giữa khái niệm Đại sứ quán và Lãnh sự quán. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết Lãnh sự quán là gì và những nhiệm vụ quan trọng mà cơ quan này thực hiện theo quy định pháp luật Việt Nam hiện hành tính đến cuối năm 2021.

1. Lãnh sự quán là gì? Cơ sở pháp lý quy định

Theo quy định tại Điều 4 Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài sửa đổi 2017, hệ thống cơ quan đại diện của Việt Nam tại nước ngoài được phân định rõ ràng:

"1. Cơ quan đại diện ngoại giao là Đại sứ quán.
2. Cơ quan đại diện lãnh sự là Tổng Lãnh sự quán và Lãnh sự quán."

Như vậy, Lãnh sự quán (hoặc Tổng Lãnh sự quán) chính là cơ quan đại diện lãnh sự của một quốc gia đặt tại một quốc gia khác. Cơ quan này được thành lập dựa trên sự thỏa thuận giữa hai quốc gia nhằm thực hiện các chức năng lãnh sự trong một khu vực nhất định, gọi là khu vực lãnh sự.

Khu vực lãnh sự thường là một phần lãnh thổ của quốc gia tiếp nhận (ví dụ: một bang, một tỉnh hoặc một thành phố lớn) nơi cơ quan lãnh sự đó có thẩm quyền thực thi nhiệm vụ của mình.

Trụ sở cơ quan đại diện lãnh sự thường được đặt tại các trung tâm kinh tế lớn (ảnh minh họa)

2. Phân biệt Đại sứ quán và Lãnh sự quán: Những điểm khác biệt cốt lõi

Mặc dù cả hai đều là cơ quan đại diện của một nước tại nước ngoài, nhưng giữa chúng có những sự khác biệt căn bản về vị trí, cấp bậc và phạm vi hoạt động:

• Về vị trí đặt trụ sở: Đại sứ quán thường được đặt tại Thủ đô của quốc gia tiếp nhận. Trong khi đó, Lãnh sự quán thường được đặt tại các thành phố lớn, trung tâm kinh tế hoặc du lịch quan trọng khác. Ví dụ: Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam đặt tại Hà Nội, nhưng Tổng Lãnh sự quán Mỹ lại đặt tại TP. Hồ Chí Minh.
• Về cấp bậc: Đại sứ quán là cơ quan đại diện cao nhất, đại diện cho toàn bộ quốc gia về mặt chính trị và ngoại giao toàn diện. Lãnh sự quán tập trung nhiều hơn vào các vấn đề thương mại, bảo hộ công dân và các thủ tục hành chính cụ thể.
• Về người đứng đầu: Người đứng đầu Đại sứ quán là Đại sứ đặc mệnh toàn quyền. Người đứng đầu Tổng Lãnh sự quán là Tổng Lãnh sự, và đứng đầu Lãnh sự quán là Lãnh sự.

3. Nhiệm vụ và quyền hạn của Lãnh sự quán

Nhiệm vụ của cơ quan đại diện lãnh sự được quy định rất chi tiết tại Điều 8 Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài sửa đổi 2017. Các nhiệm vụ này bao gồm:

3.1. Bảo hộ lãnh sự và hỗ trợ công dân

Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất của Lãnh sự quán. Cơ quan này có trách nhiệm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, công dân và pháp nhân Việt Nam tại khu vực lãnh sự. Cụ thể:

• Thăm lãnh sự và liên hệ với công dân Việt Nam khi họ bị bắt, tạm giữ hoặc đang chấp hành hình phạt tù.
• Hỗ trợ công dân trong các tình huống khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh hoặc xung đột tại nước sở tại.
• Tìm kiếm người mất tích hoặc hỗ trợ các vấn đề về thừa kế, di trú.

Lãnh sự quán thực hiện các nhiệm vụ quan trọng về cấp phát giấy tờ và bảo hộ công dân (ảnh minh họa)

3.2. Thực hiện các thủ tục hành chính và tư pháp

Lãnh sự quán đóng vai trò như một "văn phòng hành chính" của Việt Nam tại nước ngoài, thực hiện các công việc:

• Cấp phát giấy tờ: Cấp mới, gia hạn hoặc hủy bỏ hộ chiếu, giấy thông hành. Cấp thị thực (visa) cho người nước ngoài muốn nhập cảnh vào Việt Nam.
• Hộ tịch và nuôi con nuôi: Đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử cho công dân Việt Nam cư trú tại nước ngoài theo quy định của pháp luật.
• Công chứng, chứng thực: Thực hiện các nghiệp vụ công chứng chữ ký, chứng thực bản sao từ bản chính, hợp pháp hóa lãnh sự các giấy tờ của nước ngoài để sử dụng tại Việt Nam và ngược lại.

4. Các chức vụ trong Lãnh sự quán và vai trò của Lãnh sự danh dự

Cơ cấu nhân sự tại Lãnh sự quán bao gồm các chức vụ ngoại giao và lãnh sự chuyên nghiệp. Theo quy định, các chức vụ lãnh sự bao gồm: Tổng Lãnh sự, Phó Tổng Lãnh sự, Lãnh sự, Phó Lãnh sự và Tùy viên lãnh sự.

Đặc biệt, trong một số trường hợp quốc gia chưa có điều kiện thành lập cơ quan đại diện lãnh sự chuyên nghiệp tại một khu vực, Nhà nước có thể bổ nhiệm Lãnh sự danh dự. Theo Thông tư 01/2020/TT-BNG, Lãnh sự danh dự không phải là viên chức nhà nước, thường là những người có uy tín, địa vị xã hội tại nước sở tại, tình nguyện thực hiện các chức năng lãnh sự mà không hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

5. Danh sách một số Tổng Lãnh sự quán nước ngoài tại Việt Nam (Cập nhật 2021)

Tại Việt Nam, phần lớn các Tổng Lãnh sự quán của các nước được đặt tại TP. Hồ Chí Minh và một số ít tại Đà Nẵng. Dưới đây là thông tin liên hệ của một số cơ quan tiêu biểu:

Việc nắm rõ địa chỉ và chức năng của Lãnh sự quán sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh khi cư trú hoặc làm việc với các yếu tố nước ngoài. Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện về Lãnh sự quán là gì và những quy định pháp lý liên quan trong bối cảnh năm 2021.