Từ ngày 01/7/2021, khi Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực, phương thức quản lý dân cư tại Việt Nam sẽ có sự thay đổi căn bản. Việc bãi bỏ sổ hộ khẩu giấy và chuyển sang quản lý bằng dữ liệu điện tử khiến nhiều người dân băn khoăn về thủ tục tách hộ, đặc biệt là những trường hợp chưa có nhà riêng.

Thực tế hiện nay, không ít gia đình trẻ sau khi kết hôn vẫn lựa chọn sống chung với bố mẹ hoặc anh chị em. Nhu cầu tách hộ để thuận tiện cho việc giao dịch, hưởng các chính sách an sinh xã hội hoặc đơn giản là muốn độc lập về mặt quản lý cư trú là rất lớn. Vậy, quy định mới nhất của pháp luật về vấn đề này như thế nào?

Điều kiện tách hộ khi cùng nơi cư trú theo quy định mới

Căn cứ quy định tại Điều 25 Luật Cư trú 2020, thành viên hộ gia đình được tách hộ để đăng ký thường trú tại cùng một chỗ ở hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Năng lực hành vi dân sự: Người đăng ký tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Trong trường hợp có nhiều thành viên cùng đăng ký tách hộ để lập thành một hộ gia đình mới thì ít nhất một người trong số đó phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Sự đồng ý của chủ hộ/chủ sở hữu: Phải được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định ngoại lệ đối với trường hợp thành viên hộ gia đình đăng ký tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó thì không cần sự đồng ý này.
• Không thuộc trường hợp cấm: Nơi thường trú của hộ gia đình không thuộc các trường hợp bị hạn chế đăng ký thường trú mới quy định tại Điều 23 Luật Cư trú 2020.

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi "Chưa có nhà riêng có được tách hộ không?" là CÓ. Pháp luật hiện hành không bắt buộc cá nhân phải có quyền sở hữu nhà ở riêng biệt mới được tách hộ. Chỉ cần bạn đang cư trú hợp pháp và được sự đồng ý của chủ sở hữu chỗ ở hiện tại, việc tách hộ hoàn toàn có thể thực hiện ngay tại địa chỉ đang thường trú.

Những trường hợp "không cửa" để tách hộ

Mặc dù điều kiện tách hộ đã thông thoáng hơn, nhưng người dân cần lưu ý các trường hợp quy định tại Điều 23 Luật Cư trú 2020 về những địa điểm không được đăng ký thường trú mới (đồng nghĩa với việc không thể tách hộ tại đây):

1. Chỗ ở nằm trong địa điểm cấm, khu vực cấm xây dựng hoặc lấn, chiếm hành lang bảo vệ quốc phòng, an ninh, giao thông, thủy lợi, đê điều, năng lượng, mốc giới bảo vệ công trình hạ tầng kỹ thuật, di tích lịch sử - văn hóa đã được xếp hạng, khu vực đã được cảnh báo về nguy cơ lở đất, lũ quét, lũ ống và khu vực bảo vệ công trình khác theo quy định của pháp luật.

2. Chỗ ở mà toàn bộ diện tích nhà ở nằm trên đất lấn, chiếm trái phép hoặc chỗ ở xây dựng trên diện tích đất không đủ điều kiện xây dựng theo quy định của pháp luật.

3. Chỗ ở đã có quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; chỗ ở là nhà ở mà một phần hoặc toàn bộ diện tích nhà ở đang có tranh chấp, khiếu nại liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng nhưng chưa được giải quyết theo quy định của pháp luật.

4. Chỗ ở bị tịch thu theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; phương tiện được dùng làm nơi đăng ký thường trú đã bị xóa đăng ký phương tiện hoặc không có giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật.

5. Chỗ ở là nhà ở đã có quyết định phá dỡ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thủ tục tách hộ từ ngày 01/7/2021 có gì mới?

Thay vì phải mang sổ hộ khẩu giấy đi đính chính hoặc cấp sổ mới như trước đây, từ ngày 01/7/2021, mọi thông tin sẽ được cập nhật trực tiếp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Hồ sơ cần chuẩn bị:

• Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (Mẫu CT01). Trong tờ khai này phải ghi rõ ý kiến đồng ý cho tách hộ của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp (trừ khi đã có văn bản đồng ý riêng).
• Đối với trường hợp tách hộ sau ly hôn: Cần chuẩn bị thêm giấy tờ chứng minh việc ly hôn (Bản án hoặc Quyết định của Tòa án) và tài liệu chứng minh quyền tiếp tục được sử dụng chỗ ở đó.

Quy trình thực hiện:

Bước 1: Nộp hồ sơ tại Công an cấp xã (xã, phường, thị trấn) nơi đang thường trú.

Bước 2: Cơ quan đăng ký cư trú tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ. Nếu hồ sơ đủ điều kiện, cán bộ tiếp nhận sẽ cấp phiếu tiếp nhận hồ sơ và hẹn trả kết quả.

Bước 3: Trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan công an có trách nhiệm thẩm định và cập nhật thông tin tách hộ vào Cơ sở dữ liệu về cư trú. Sau đó, thông báo cho người đăng ký về việc đã cập nhật thông tin thành công.

Nếu bị từ chối, cơ quan công an phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do để người dân được biết.

Việc nắm vững các quy định về cư trú không chỉ giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn giúp các giao dịch hành chính trở nên thuận tiện hơn trong kỷ nguyên số hóa quản lý dân cư hiện nay.