Ngày 28/5/2020, Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư 04/2020/TT-BTP hướng dẫn Luật Hộ tịch và Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 16/7/2020, thay thế cho Thông tư 15/2015/TT-BTP trước đây. Dưới đây là những điểm mới quan trọng mà người dân cần đặc biệt lưu ý khi thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến hộ tịch.

1. Đặt tên con: Không được quá dài, phải giữ gìn bản sắc dân tộc

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất của dư luận tại Điều 6 Thông tư 04/2020/TT-BTP chính là quy định về nội dung khai sinh. Theo đó, việc xác định họ, dân tộc và đặt tên cho trẻ em phải đảm bảo các tiêu chí:

• Phù hợp với quy định của pháp luật.
• Yêu cầu giữ gìn bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam.
• Đặc biệt: Không đặt tên quá dài, khó sử dụng.

Khoản 1 Điều 6 Thông tư 04/2020/TT-BTP quy định: "Việc xác định họ, dân tộc, đặt tên cho trẻ em phải phù hợp với pháp luật và yêu cầu giữ gìn bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam; không đặt tên quá dài, khó sử dụng."

Quy định này nhằm tránh những rắc rối phát sinh trong việc quản lý giấy tờ hộ tịch và giao dịch dân sự sau này của trẻ khi trưởng thành. Ngoài ra, nếu cha mẹ không thỏa thuận được về họ, dân tộc, quê quán của con thì các yếu tố này sẽ được xác định theo tập quán nhưng phải đảm bảo theo họ, dân tộc, quê quán của cha hoặc mẹ.

2. Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân: Siết chặt thời hạn và mục đích sử dụng

Tại Điều 12 Thông tư 04/2020/TT-BTP, giá trị sử dụng của Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân đã được làm rõ hơn. Cụ thể, văn bản này có giá trị đến thời điểm thay đổi tình trạng hôn nhân hoặc 06 tháng kể từ ngày cấp, tùy theo thời điểm nào đến trước.

Đáng chú ý, nếu yêu cầu cấp giấy để kết hôn, cơ quan đăng ký hộ tịch chỉ cấp 01 bản duy nhất. Trong giấy phải ghi rõ thông tin của người dự định kết hôn (họ tên, năm sinh, quốc tịch, giấy tờ tùy thân) và nơi dự định đăng ký kết hôn. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng một người xin nhiều giấy xác nhận để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình.

3. Đơn giản hóa chứng cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP đã lược bỏ nhiều loại giấy tờ rườm rà khi chứng minh quan hệ huyết thống. Trước đây, người dân thường phải cung cấp thư từ, phim ảnh, băng đĩa... thì nay chỉ cần:

• Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định hoặc tổ chức có thẩm quyền xác nhận quan hệ cha con, mẹ con.
• Trong trường hợp không có các văn bản trên, các bên chỉ cần lập văn bản cam đoan và có ít nhất 02 người làm chứng về mối quan hệ này.

Việc đơn giản hóa này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính mà còn thể hiện sự tin tưởng của Nhà nước đối với sự tự nguyện và trung thực của công dân trong các giao dịch hộ tịch.

Như vậy, kể từ ngày 16/7/2020, người dân khi đi làm các thủ tục về khai sinh, kết hôn hay nhận cha mẹ con cần nắm vững các quy định mới này để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình và người thân.