Trong thực tiễn giải quyết chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng, một trong những vướng mắc lớn nhất kéo dài nhiều năm qua là việc thất lạc, hư hỏng hoặc không còn lưu trữ được đầy đủ giấy tờ, hồ sơ do điều kiện chiến tranh ác liệt và thời gian lùi xa. Nhằm tháo gỡ triệt để điểm nghẽn này, bảo đảm không bỏ sót những người đã cống hiến, hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, pháp luật đã bổ sung cơ chế đặc thù cho phép xem xét công nhận người có công ngay cả khi hồ sơ chưa thực sự hoàn chỉnh.

Cơ sở pháp lý mở đường cho việc công nhận khi thiếu hồ sơ

Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 48 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020, việc xem xét công nhận được xác định cụ thể như sau:

"2. Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng quy định tại khoản 2 Điều 3 của Pháp lệnh này trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác."

Theo đó, mốc thời gian quy định được áp dụng thống nhất từ ngày 01/01/2027. Việc cho phép xem xét các trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước, bù đắp những thiệt thòi cho các cá nhân và gia đình người có công qua các thời kỳ kháng chiến.

Đối tượng nào được áp dụng cơ chế xem xét đặc thù?

Chính sách nới lỏng điều kiện hồ sơ được áp dụng đối với tất cả các nhóm đối tượng người có công với cách mạng được quy định tại khoản 2 Điều 3 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020, bao gồm:

• Người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945;
• Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945;
• Liệt sĩ và thân nhân của liệt sĩ;
• Bà mẹ Việt Nam anh hùng; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến;
• Thương binh, bao gồm cả thương binh loại B được công nhận trước ngày 31 tháng 12 năm 1993; người hưởng chính sách như thương binh;
• Bệnh binh;
• Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học;
• Người hoạt động cách mạng, kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế bị địch bắt tù, đày;
• Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế;
• Người có công giúp đỡ cách mạng.

Điều kiện chặt chẽ: Thiếu hồ sơ không đồng nghĩa với đương nhiên công nhận

Dù pháp luật đã tạo điều kiện thuận lợi hơn, tuy nhiên quy định này không mang tính chất "cơ chế mở tùy tiện". Để tránh tình trạng trục lợi chính sách, pháp luật đặt ra các điều kiện tiên quyết và hết sức chặt chẽ:

1. Phải có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng: Mặc dù thiếu các giấy tờ gốc hoặc hồ sơ hành chính ban đầu, song thông tin về quá trình tham gia hoạt động, đóng góp, chiến đấu phải được chứng minh qua các nguồn tư liệu lịch sử, xác nhận của đồng đội, nhân chứng lịch sử hoặc các dấu vết, di chứng thực tế có tính xác thực cao.
2. Thuộc trường hợp đặc biệt khác: Do Chính phủ xem xét, đánh giá toàn diện dựa trên tình hình thực tế đối với từng hồ sơ cụ thể.
3. Đúng thẩm quyền quyết định: Trường hợp đề nghị phải do Chính phủ trực tiếp quyết định công nhận hoặc giao cho cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện việc công nhận theo đúng quy định.

Cụ thể về thẩm quyền, trình tự, thủ tục cũng như các loại giấy tờ thay thế hoặc phương thức xác minh cụ thể sẽ được hướng dẫn chi tiết tại văn bản do Chính phủ ban hành theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 48 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng 2020. Việc nắm rõ các quy định này sẽ giúp các cá nhân, gia đình thuộc đối tượng thụ hưởng chủ động phối hợp với chính quyền địa phương trong công tác thu thập chứng cứ và hoàn thiện các bước đăng ký xem xét theo quy định.