Trong xu thế chuyển đổi số toàn diện và thúc đẩy kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc xác lập hạ tầng pháp lý cho giao dịch trên môi trường mạng trở thành yêu cầu cấp thiết. Khai thác hiệu quả nền tảng công nghệ thông tin cùng sự đồng bộ của Luật Giao dịch điện tử 2023 và Nghị định 69/2024/NĐ-CP quy định về định danh và xác thực điện tử, quy định về định danh và xác thực điện tử đã mang đến những chuyển biến căn bản cho cộng đồng doanh nghiệp. Việc chủ động nắm vững hệ thống pháp luật giúp các cơ sở kinh doanh vừa nâng cao hiệu quả vận hành, vừa bảo đảm an toàn dữ liệu số.

1. Mô hình hoạt động định danh điện tử dành cho khối doanh nghiệp

Để tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế tham gia xây dựng hạ tầng kỹ thuật định danh số, pháp luật đã mở rộng cơ chế xã hội hóa. Khi thực hiện định danh điện tử đối với các đối tượng không phải là cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế và doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý được vận hành theo hai mô hình linh hoạt:

• Mô hình hợp tác công - tư: Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng công nghệ và cơ sở hạ tầng cốt lõi; các tổ chức, doanh nghiệp tham gia quản trị, khai thác và triển khai dịch vụ định danh điện tử trên nền tảng dùng chung này.
• Mô hình doanh nghiệp tự chủ đầu tư: Tổ chức, doanh nghiệp chủ động đầu tư, thiết lập toàn bộ hệ thống kỹ thuật, nền tảng công nghệ thông tin và cơ sở hạ tầng đáp ứng chuẩn mực quy định. Doanh nghiệp tự quản trị và tổ chức cung cấp dịch vụ định danh điện tử theo cơ chế thương mại công bằng.

Việc kết hợp hài hòa hai mô hình nêu trên vừa bảo đảm tính thống nhất, quản lý nhà nước chặt chẽ, vừa phát huy tối đa nguồn lực xã hội hóa của khối tư nhân.

2. Cơ chế cấp và gắn mã định danh tự chủ cho tài sản và dữ liệu doanh nghiệp

Một điểm mới đột phá mang tính dẫn dắt cho nền kinh tế số là quy định về mã định danh tự chủ. Khác với mã định danh quốc gia cấp cho cá nhân (vốn chỉ gắn duy nhất 01 mã cho một chủ thể), mã định danh tự chủ áp dụng đối với doanh nghiệp cho phép mỗi đối tượng có thể được cấp nhiều mã định danh tự chủ tùy thuộc vào quy mô và mục đích quản lý.

Mã định danh tự chủ là dãy ký tự được cấp thông qua hệ thống do các tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử được cấp phép quản lý, vận hành. Các đối tượng được gắn mã định danh vô cùng đa dạng:

Đối tượng vật chất và phi vật chất được định danh

• Thực thể vật chất: Sản phẩm, hàng hóa lưu thông trên thị trường, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải và các tài sản cố định khác của doanh nghiệp.
• Tài nguyên và dữ liệu số: Cơ sở dữ liệu kinh doanh, tệp dữ liệu mã hóa, hình ảnh, video số, ứng dụng phần mềm, dịch vụ đám mây.
• Quyền tài sản và tài sản số: Quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu, tài sản số được công nhận theo quy định pháp luật về công nghiệp công nghệ số.
• Giao dịch và hành vi: Các chuỗi sự kiện, giao dịch hợp đồng thương mại điện tử, hành vi tương tác pháp lý trên môi trường số.

Cần lưu ý rằng, đối với mã định danh tự chủ được cấp từ lần thứ hai trở lên cho cùng một đối tượng, hệ thống bắt buộc phải liên kết mã này với mã định danh tự chủ cấp lần đầu để bảo đảm tính truy xuất nguồn gốc liên tục. Cấu trúc cụ thể của mã định danh tự chủ do tổ chức cung cấp dịch vụ công bố công khai trên trang thông tin điện tử chuyên ngành.

Ứng dụng công nghệ định danh điện tử hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa giao dịch số (ảnh minh họa)

3. Nguyên tắc và thời hạn lưu trữ danh tính điện tử tự chủ

Quản trị dữ liệu an toàn là yếu tố sống còn của doanh nghiệp trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Khi thực hiện lưu trữ thông tin về danh tính điện tử, doanh nghiệp và đơn vị cung cấp dịch vụ phải nghiêm túc thực thi các nguyên tắc quy định tại Luật an toàn thông tin mạng 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành:

"1. Thông tin danh tính điện tử phải được lưu trữ đầy đủ, nhất quán, không bị thay đổi trái phép trong suốt quá trình quản lý, sử dụng;

2. Có phương án sao lưu, phục hồi và dự phòng sự cố kỹ thuật theo quy định;

3. Cơ quan, tổ chức cung cấp danh tính điện tử tự chủ phải cung cấp giải pháp cho phép lưu trữ, kiểm soát, chia sẻ và xác thực độc lập mà không bắt buộc phải kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu tập trung tại thời điểm xác thực;

4. Mọi biến động, thay đổi đối với danh tính điện tử phải được ghi vết tự động kèm dấu thời gian (timestamp) và mã định danh của đối tượng thực hiện."

Về thời hạn bảo lưu, pháp luật quy định thời gian lưu trữ danh tính điện tử của doanh nghiệp tối thiểu là 05 năm kể từ thời điểm tạo lập hoặc chấm dứt, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khắt khe hơn về xóa dữ liệu.

4. Giá trị pháp lý và khai thác mã định danh trong giao dịch thương mại

Khi sở hữu danh tính điện tử tự chủ, doanh nghiệp được pháp luật bảo hộ quyền khai thác và sử dụng thông tin nhằm phục vụ các hoạt động thương mại, tài chính, dịch vụ công:

• Các cơ quan, đối tác kinh doanh được phép khai thác thông tin danh tính điện tử của doanh nghiệp thông qua tổ chức dịch vụ xác thực khi có sự thỏa thuận trước bằng văn bản hoặc hợp đồng điện tử.
• Doanh nghiệp (chủ thể danh tính) giữ toàn quyền quyết định việc chia sẻ, cho phép hoặc thu hồi quyền truy cập đối với thông tin danh tính điện tử của chính mình và các tài sản thuộc quyền sở hữu.

5. Các trường hợp chấm dứt hiệu lực danh tính điện tử

Pháp luật quy định rõ ràng các chế định chấm dứt hiệu lực của danh tính điện tử và mã định danh doanh nghiệp nhằm tránh việc lợi dụng hoặc giả mạo pháp nhân. Cụ thể bao gồm:

1. Doanh nghiệp chủ động có đơn yêu cầu chấm dứt hiệu lực mã định danh do mình đăng ký;
2. Doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, hoàn tất thủ tục giải thể hoặc bị Tòa án tuyên bố phá sản theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020;
3. Theo quyết định xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát hiện hành vi gian lận.

Tương tự như dữ liệu đang hoạt động, dữ liệu của các mã định danh đã chấm dứt hiệu lực vẫn phải được hệ thống lưu trữ an toàn trong thời gian tối thiểu 05 năm để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra khi cần thiết.

6. Điều kiện khắt khe đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử

Là nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia và bảo vệ dữ liệu cá nhân (tuân thủ nguyên tắc tại Luật An ninh mạng 2018), các tổ chức muốn cung ứng dịch vụ này phải đáp ứng đầy đủ bộ tiêu chuẩn bao gồm:

• Tư cách pháp lý & Năng lực tài chính: Là doanh nghiệp thành lập hợp pháp tại Việt Nam, có phương án tài chính bảo đảm duy trì hoạt động liên tục ngay cả trong tình huống khủng hoảng.
• Hạ tầng kỹ thuật & An toàn thông tin: Sở hữu hệ thống công nghệ đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đạt cấp độ an toàn thông tin mạng tương ứng với quy mô dịch vụ cung cấp.
• Nhân sự chuyên trách: Đội ngũ cán bộ kỹ thuật trình độ cao, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và mã hóa tài liệu.
• Quy trình nghiệp vụ: Có quy trình kiểm tra, xác minh, gắn nhãn nhận diện chặt chẽ, bảo đảm tính không thể phủ nhận và khả năng truy vết nguồn gốc giao dịch.
• Tích hợp hệ thống: Đã kết nối kỹ thuật thành công với Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia.

Việc tuân thủ đúng và đầy đủ các quy định nêu trên chính là chiếc chìa khóa giúp doanh nghiệp tự tin bước vào không gian số, tối ưu chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.